III SA/Gl 774/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku urzędowego formularza wynika, że z uwagi na jego sytuację finansową, nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, ponieważ jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, niezbędnym jest – w ocenie wnioskodawcy – korzystanie z pomocy wykwalifikowanego pełnomocnika procesowego. Skarżący mieszka sam w lokalu o powierzchni [...] m2. Lokal ten znajduje się w zasobach MPGKiM w S. . Strona nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. A. P. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, od dnia [...] 2007 r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, z których miesięczny dochód brutto wynosi około [...] – [...] zł. W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego z dnia [...] 2010 r. skarżący nadesłał szereg dokumentów obrazujących jego aktualną i rzeczywistą sytuację majątkową. W pierwszej kolejności wnioskodawca oświadczył, że wykonywane przez niego prace dorywcze polegają na: pisaniu pism urzędowych, sprawdzaniu wiarygodności firm, sprawdzaniu dokumentów geodezyjnych oraz sprawdzaniu planów zagospodarowania przestrzennego i warunków zabudowy w poszczególnych gminach. Ponadto załatwia także "inne sprawy na życzenie klientów". Usługi te nie są wykonywane na podstawie umów zlecenia, czy o dzieło. W utrzymaniu skarżącego w dużej mierze pomaga mu jego dobra znajoma B. K.. Z jej pisemnego oświadczenia wynika, że nie udziela ona A. P. pomocy pieniężnej, a jedynie pomoc materialną, w postaci posiłków oraz środków czystości. Decyzją Prezydenta S. z dnia [...] r., nr [...] przyznano skarżącemu dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] 2009 r. do dnia [...] 2010 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. P. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają jedynie częściowe uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób rzetelny i wyczerpujący. Z analizy przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że spełnia on przesłanki przyznania mu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma żadnych osób na utrzymaniu, ze zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału nie wynika również, aby ciążył na nim jakikolwiek obowiązek alimentacyjny. W piśmie przewodnim z dnia [...] 2010 r. wnioskodawca oświadczył, że wykonuje prace dorywcze w określonym w tym piśmie przez siebie zakresie. Prace te nie są wykonywane przez stronę na podstawie umowy o pracę, ani umów cywilnoprawnych (zlecenie, czy umowa o dzieło), a średni miesięczny dochód, jaki osiąga strona z tych prac zamyka się w kwocie około [...] – [...] zł. Skarżący nie posiada żadnego zadłużenia, a opłaty ponoszone przez niego są niskie. Poza tym, do kwietnia bieżącego roku otrzymywał on dodatek mieszkaniowy. Mając na względzie wyżej przedstawioną sytuację materialną skarżącego, należy stwierdzić, że osiąga on regularną i ciągła pomoc ze strony B. K. – pomoc ta jest udzielana w formie posiłków i środków czystości, co wynika jasno z jej oświadczenia pisemnego z dnia [...] 2010 r. Tak więc skarżący osiąga określony – relatywnie niski – dochód za świadczone usługi, poza stosunkiem pracy czy stosunkiem wynikającym z umowy cywilnoprawnej. Należy mieć na uwadze fakt, że obciążenie finansowe ponoszone przez skarżącego jest w rzeczywistości niewielkie w stosunku do jego dochodu. Wnioskodawca ponosi niskie opłaty za energię elektryczną oraz gaz, natomiast opłata czynszowa jest ponoszona przez niego jedynie częściowo. Ponadto skarżący nie musi ponosić kosztów związanych z wyżywieniem, jak również z zakupem środków czystości. A właśnie te koszty są dla przeciętnego człowieka bardzo wysokie i to właśnie te wydatki pochłaniają największą część budżetu zdecydowanej większości innych osób. W tej sytuacji skarżący jest jednak w stanie zaoszczędzić i zgromadzić odpowiednie środki pieniężne, które pozwolą mu na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. W tym stanie rzeczy, zdaniem rozpoznającego wniosek, nie można stwierdzić, aby strona skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w całości (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Rozważając ogólny stan majątkowy wnioskodawcy w kontekście zakresu jego żądania, należy stwierdzić, że zasługuje on jedynie na częściowe przyznanie prawa pomocy. W realiach niniejszej sprawy – na zwolnienie od kosztów sądowych na etapie całego postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, unormowaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego doradcę podatkowego, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zasada ta jest tym bardziej aktualna w przedmiotowej sprawie, ponieważ strona wnioskowała o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, co skutkowało zwolnieniem go od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.