III SA/Gl 775/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 2 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłat eksploatacyjnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój strona uzasadniła tym, że nie posiada żadnych innych dochodów oprócz swojej emerytury. Ponadto strona jest poważnie chora, a to generuje wydatki związane z leczeniem i zakupem lekarstw. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego emerytura wynosi [...] zł netto. Wnioskodawca, wg swojego oświadczenia, nie posiada żadnych nieruchomości (mieszka w wynajętym mieszkaniu), ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej [...] Euro. Miesięczne wydatki strony, wg jej oświadczenia kształtują się następująco: lekarstwa – [...] zł; czynsz za mieszkanie – [...] zł; media – [...] zł; telefon i ubezpieczenie – [...]zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2013 r. strona została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na to wezwanie, do akt sprawy nadesłano decyzję o waloryzacji otrzymywanej renty w wysokości [...] zł netto, wraz z zawiadomieniem o dokonywanych od 1 lipca 2013 r. na rzecz Urzędu Skarbowego zajęciach. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że działalność rolniczą w postaci hodowli ryb początkowo zawiesił, a następnie zlikwidował. Gospodarstwo rolno-rybackie, w którym zamieszkuje należy do jego córki, która udostępnia mu jeden pokój z kuchenką i łazienką. Natomiast dom przy ul. [...] stanowi własność syna. Ponieważ z żoną jest w separacji wypłaca jej tytułem alimentów [...] zł. Dodatkowo na potwierdzenie ponoszonych wydatków przedłożono szereg dokumentów z leczenia szpitalnego i rehabilitacyjnego. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że de facto, skarżący przedstawiając swoja sytuację majątkową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że jego sytuacja majątkowa jest trudna. Wnioskodawca w ogóle pominął informacje dotyczące stanu majątkowego swojej córki, a przy badaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy również uwzględniać sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, skarżący nie wyjaśnił również stanu majątkowego swojej żony, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że płaci jej alimenty w wysokości [...] zł. Faktu tego strona w ogóle nie udokumentowała, jak również okoliczności, czy pozostaje z nią w separacji – chociażby nawet tylko faktycznej. Od postanowienia tego w ustawowym terminie pełnomocnik procesowy wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził, że skarżący jest emerytem, który z uwagi na swój wiek często choruje. Musi on kupować każdego miesiąca lekarstwa, niezbędne są również wyjazdy do sanatoriów celem poratowania zdrowia. Strona jest zobowiązana do przekazywania na rzecz żony kwoty [...] zł tytułem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Fakt ten potwierdza odpis aktu notarialnego z dnia [...] r., rep. A nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż., pismem z dnia [...] r. zawiadomił skarżącego o dokonywaniu z jego emerytury potrącenia. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skarżący mieszka sam. Sam przyrządza sobie posiłki i ponosi koszty utrzymania mieszkania. Córka użyczyła mu jedynie pokój wraz z kuchnią – skarżący nie prowadzi razem z córką wspólnego gospodarstwa domowego. Córka wspiera ojca, użyczając mu mieszkanie. Nie ma ona obowiązku opłacać za ojca, przykładowo, wpisu od skargi. Ponadto, skarżący nie miał możliwości zgromadzić w krótkim odstępie czasu kwoty potrzebnej do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. W. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na załączony do sprzeciwu akt notarialny. Przedmiotem tego aktu notarialnego jest umowa podziału majątku wspólnego małżonków W.. Umowa ta została zawarta w dniu [...] r. (data sporządzenia aktu notarialnego) – data ta jest jednocześnie datą sporządzenia skargi w przedmiotowej sprawie. Wraz ze skargą złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy stronie skarżącej. Z analizy przedłożonego aktu notarialnego wynika, że wcześniejszym aktem notarialnym (również z dnia [...] r. – rep. A nr [...]) ustanowiony został w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. W umowie, stanowiącej załącznik do sprzeciwu, małżonkowie W. dokonali natomiast podziału majątku wspólnego, w skład którego wchodził samochód osobowy marki [...] z [...] r. Samochód ten w całości na własność otrzymała żona skarżącego. Jednocześnie, skarżący zobowiązał się do wypłacania swojej żonie kwoty [...] zł miesięcznie. Dokonując oceny stanu majątkowego strony skarżącej należy uwzględnić stan majątkowy na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie – w tym samym dniu została sporządzona skarga, wraz z załączonym o niej wypełnionym formularzem PPF. Tego samego dnia zawarte zostały dwie opisane wyżej umowy, sporządzone w formie aktów notarialnych. Małżonkowie W. wprowadzili w swoim małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, a następnie dokonali podziału majątku wspólnego. Skarżący J. W. przeniósł swój udział we współwłasności samochodu osobowego na żonę (czyli wyzbył się całkowicie własności tego samochodu) i jednocześnie zobowiązał się do zapłaty na rzecz żony kwoty [...] zł miesięcznie tytułem realizacji wobec niej obowiązku alimentacyjnego. Porównując daty dokonania czynności notarialnych i wniesienia skargi do Sądu (wraz z wnioskiem o prawo pomocy) należy stwierdzić, że skarżący świadomie wyzbył się części swojego majątku, dokonując jednocześnie istotnego obciążenia swoich dochodów w postaci emerytury, ustanawiając na rzecz swojej żony bardzo wysokie alimenty. Tym samym, skarżący w sposób świadomy pogorszył swój stan majątkowy. Okoliczność ta powoduje, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Osoba, która świadomie pomniejsza swój majątek, jak również zwiększa swoje zobowiązania, szczególnie alimentacyjne, nie może następnie powoływać się na swoją ciężką sytuację materialną. Tym samym trudno wykazywać, aby osoba taka spełniała ustawowe przesłanki skutkujące przyznaniem jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze identyczność dat złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawarcie umów kształtujących sytuację majątkową skarżącego, brak jest podstaw, aby przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Tym bardziej, że pogorszenie jego sytuacji majątkowej było działaniem w pełni świadomym i dobrowolnym. Strona, wnosząc do Sądu skargę, powinna zdawać sobie sprawę, że zainicjowane postępowanie będzie generowało określone koszty. Oprócz kosztów zastępstwa procesowego, powstanie również obowiązek uiszczenia kosztów sądowych (także wpisu sądowego od skargi). Tymczasem skarżący świadomie uszczuplił swoje możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.