III SA/Gl 775/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłat eksploatacyjnych w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach powyższego podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura wynosząca [...] zł netto. Z powyższej kwoty opłaca czynsz z tytułu wynajmowanego mieszkania ([...] zł), media ([...] zł) oraz telefon i ubezpieczenie ([...] zł). Dodatkowo z uwagi na stan zdrowia na lekarstwa wydatkuje ok. [...] zł. Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia 3 czerwca 2013 r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia przez: - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów w postaci przekazów pocztowych czyli tzw. "odcinków" z pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc albo decyzji o ich przyznaniu; - nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia potwierdzającego, iż skarżący nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą; - wykazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych do kogo należy nieruchomość położona przy ul. [...] [...] oraz ul. [...] [...] w J., jaka jest ich powierzchnia oraz na jakich zasadach Pan z nich korzysta; - nadesłanie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia wskazującego na wielkość posiadanych przez skarżącego działek położonych w Jeleśni; - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego za 2012 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów; - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wysokości ponoszonych na leczenie i rehabilitację oraz zakup lekarstw wydatków; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano decyzję o waloryzacji otrzymywanej renty w wysokości [...] zł netto, wraz z zawiadomieniem o dokonywanych od 1 lipca 2013 r. na rzecz Urzędu Skarbowego zajęciach. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że działalność rolniczą w postaci hodowli ryb początkowo zawiesił, a następnie zlikwidował. Gospodarstwo rolno-rybackie, w którym zamieszkuje należy do jego córki, która udostępnia mu jeden pokój z kuchenką i łazienką. Natomiast dom przy ul. [...] [...] stanowi własność syna. Ponieważ z żoną jest w separacji wypłaca jej tytułem alimentów [...] zł. Dodatkowo na potwierdzenie ponoszonych wydatków przedłożono szereg dokumentów z leczenia szpitalnego i rehabilitacyjnego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące swojej córki, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd zgodnie z którym nie można przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku. Należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, albowiem pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 oraz z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I GZ 8/13 publik. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.– dalej jako KRiO). Dlatego też przyjąć należało, że zawarte w treści formularza dane wraz z dołączonymi - w sposób wybiórczy – załącznikami nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy bowiem nie tylko małżonków ale i dzieci (por.: art. 23, 27, 87 i 128 KRiO). Dlatego też możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej. Należy bowiem oczekiwać, iż niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do żony skarżącego, albowiem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej. Wprawdzie skarżący w piśmie z dnia [...] r. oświadczył, że na rzecz żony płaci alimenty w kwocie [...] zł, niemniej jednak w żaden sposób tego nie udokumentował, a porównanie wysokości zadeklarowanych dochodów z tytułu pobieranej renty z ponoszonymi ponad tą kwotę wydatkami (vide: opłaty za czynsz, media, telefon, ubezpieczenie, leki, turnus profilaktyczno-zdrowotny oraz alimenty) rzutuje na ocenę złożonych w tym zakresie danych, które i tak okazały się niepełne. Dopóki więc okoliczność ta nie zostanie wyjaśniona, a braki odnoszące się do dochodów córki i żony skarżącego nie zostaną uzupełnione, wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy i członków jego rodziny traktuje się jako na tyle istotne, że nie pozwalają one uwzględnić złożonego wniosku nawet w części. Wobec powyższego działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.