III SA/Gl 775/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. Wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Wraz ze skarga kasacyjną od tego wyroku, strona, reprezentowana w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPPr, strona opisała przebieg postępowania podatkowego, będącego przedmiotem skargi inicjującej niniejsze postępowanie sądowe. Spółka oświadczyła, że w roku 2015 poniosła stratę w wysokości (-) 154.933,38 zł, a w 2016 r. strata ta wynosiła (-) 167.115,82 zł. Spółka nie posiada środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w celu zdobycia środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Spółka oświadczyła, że na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 865.363,06 zł, co "wynika z zapłaty z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości – co nie zmienia faktu, że na spółce ciążą znaczące zobowiązania finansowe". Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 10.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 0,00 zł, a wg bilansu, w 2015 r. skarżąca spółka poniosła stratę w wysokości (-)154.933,38 zł, natomiast w 2016 r. poniosła stratę w wysokości (-) 167.115,82 zł, co wynika z rachunku zysków i strat za 2016 r. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w B S.A., a stan konta wynosi 865.363,06 zł. Spółka dołączyła do druku urzędowego formularza PPPr: rachunek zysków i start za 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 4 stycznia 2017 r. do dnia 1 marca 2017 r. oraz sprawozdanie finansowe za 2015 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 31 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie raportu kasowego spółki, deklaracje VAT – 7 za ostatnie sześć miesięcy oraz odpis ewidencji środków trwałych. W odpowiedzi na to wezwanie, do akt sprawy nadesłano: zeznania podatkowe CIT-8 spółki za 2014 r. i za 2015 r. oraz rachunek zysków i strat z bilansem (oba dokumenty sporządzone na dzień 28 lutego 2017 r.). Należy stwierdzić, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już drugim wnioskiem złożonym w tej sprawie. Co istotne, treść przedmiotowego wniosku, złożonego w lutym 2017 r. jest identyczna, jak treść wniosku złożonego w sierpniu 2016 r. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. zwolniono skarżącą spółkę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie odmówiono przyznania prawa pomocy. Postanowienie to jest prawomocne. Kolejny wniosek stanowi więc de facto wniosek o zmianę powyższego, prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Tym samym, pismem z dnia 31 marca 2017 r., referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę, za pośrednictwem jej fachowego pełnomocnika procesowego, do wykazania zmian, jakie zaszły w kondycji finansowej spółki, w stosunku do jej stanu z sierpnia 2016 r., kiedy to wydane zostało ostatnie i obowiązujące postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Jednocześnie, zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Istotne jest zawarte w tym przepisie sformułowanie "zmiana okoliczności sprawy". Do uwzględnienia wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy konieczne jest wykazanie, że zmianie uległa sytuacja majątkowa wnioskodawcy, a w szczególności, że sytuacja ta uległa pogorszeniu. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. uwzględniono częściowo wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i zwolniono skarżącą spółkę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie odmówiono przyznania prawa pomocy. Postanowienie to uprawomocniło się i obowiązuje nadal w tym postępowaniu. Powtórzyć należy, za postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r., że w przedmiotowej sprawie wpis stosunkowy od skargi inicjującej niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne wyniesie 9.761 zł (kwota obliczona na podstawie 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie dołączyła do akt sprawy części istotnych dokumentów i materiałów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. Brak w aktach sprawy mianowicie: deklaracji VAT, raportu kasowego spółki – obrazującego stan środków pieniężnych znajdujących się w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca oraz brak również odpisu z ewidencji środków trwałych. De facto nie można w żaden sposób stwierdzić, jakimi środkami pieniężnymi spółka dysponuje w swojej kasie, nie można określić jakie środki trwałe składają się obecnie na majątek skarżącej spółki – spółka wszak sprzedaje część swoich środków trwałych (np. nieruchomości), wbrew oświadczeniu zawartemu na druku urzędowego formularza PPPr. Z kolei brak w aktach sprawy deklaracji VAT nie pozwala ustalić, czy spółka aktywnie funkcjonuje w obrocie i czy wykazuje obrót – a jeżeli tak, to jakiej wielkości jest jej obrót. Należy jednak stwierdzić, że pomimo powyższych braków, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej analizy aktualnego stanu finansowego spółki i jej realnych możliwości płatniczych, już z samych oświadczeń skarżącej spółki i analizy przedłożonych przez nią wyciągów bankowych z jej rachunku bankowego prowadzonego w B, wynika, że wnioskodawca nie spełnia warunków zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Jeżeli spółka ma obowiązek uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej do kwoty 200 zł, to chcąc zmienić to rozstrzygnięcie, uzyskując de facto zwolnienie całkowite od kosztów sądowych, powinna wykazać, że jej kondycja finansowa uległa pogorszeniu. Tymczasem fakt wpłynięcia na rachunek bankowy skarżącej kwoty 865.363,06 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości, powoduje, że stan finansowy spółki z pewnością nie uległ pogorszeniu. Stwierdzić można, że ww. kwota pieniężna znajdująca się na rachunku bankowym spółki w dniu składania przez nią wniosku o zwolnienie od kosztów wskazuje na realną możliwość ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w tej sprawie. Tym bardziej, że na mocy obowiązującego postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r., wpis sądowy od skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 23 listopada 2016 r. wyniesie 200 zł. Na marginesie, wskazać należy, że nie stanowi argumentu przemawiającego za całkowitym zwolnieniem spółki od kosztów sądowych fakt posiadania innych zobowiązań finansowych. Trzeba bowiem zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem, już z samego oświadczenia spółki, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że posiadała ona na swoim koncie "żywą gotówkę", wielokrotnie przekraczającą kwotę 200 zł, którą wnioskodawca jest zobowiązana uiścić w tej sprawie tytułem kosztów sądowych (w tym przypadku: wpisu sądowego od skargi kasacyjnej). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 165 P.p.s.a.