III SA/Gl 779/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 19 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o zmianę postanowienia z dnia 15 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 15 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. "A" Sp. z o.o. w C., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 779/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony stronie skarżącej wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia 29 września 2014 r. W wyniku braku wniesienia zażalenia, postanowienie z 15 września 2014 r. uprawomocniło się. Pismem z 16 października 2014 r. strona skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na doręczone w dniu 20 października 2014 r. wezwanie strona skarżąca złożyła ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 19 listopada 2014 r. skarżąca spółka została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w powyższym wniosku poprzez: - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez stronę skarżącą rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (Bank (...) SA, Bank (...), (...)Bank SA). Natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem lub likwidacją konta) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenia z banków informujące o likwidacji lub wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - nadesłanie przedłożenie deklaracji VAT-7 składanych w ciągu ostatnich trzech m-cy, - nadesłanie dokumentacji obrazującej operacje księgowe w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesięcy; - przedstawienie raportu kasowego za ostatnie trzy m-ce, wraz z informacją, że wszystkie wyżej wymienione dokumenty powinny zostać nadesłane kompletne, tzn. nadesłać należało wszystkie strony zeznań, deklaracji, raportu jak i wyciągów z kont bankowych za trzy miesiące tj. sierpień, wrzesień, październik - w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania, a niezastosowanie się do tego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. Skarżąca spółka do chwili obecnej nie odpowiedziała na to wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. ze zm. - dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy P.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić jedynie wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 592). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które także może być przyznane dopiero wtedy, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a., tj. że nie ma dostatecznych środków poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzić do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Warto również zwrócić uwagę, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 252 i 255 i P.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom fizycznym i prawnym, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację składanego oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą należy w istocie uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 15 września 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy stronie skarżącej w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia powyższego wniosku. Te same uwagi odnoszą się tym bardziej do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 15 września 2014 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Jednocześnie, odnosząc się do wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy należy stwierdzić, że treść uzasadnienia wniosku o prawo pomocy w zakresie informacji o stanie spółki jest tożsama z uzasadnieniem wniosku z 13 czerwca 2014 r. z tym, że w oświadczeniu o dochodach zmianie uległa rubryka 8 zmniejszając jej wartość z [...] na [...]zł z czego wynika, że zmniejszyła się strata spółki na koniec roku obrotowego. Skarżąca spółka oświadczyła również, że nie posiada rachunków bankowych i rubryki o stanie rachunków bankowych pozostawiła puste w przeciwieństwie do poprzedniego wniosku. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających likwidację żadnego z trzech istniejących jeszcze w czerwcu rachunków bankowych. Oświadczenie skarżącej spółki o pogorszeniu jej sytuacji finansowej zawarte w formularzu PPPr uzasadnione wydaniem w stosunku do niej kolejnych decyzji wymiarowych nie spełnia zdaniem Sądu wyczerpującego wyjaśnienia zmiany okoliczności w niniejszej sprawie, szczególnie, że strona skarżąca nie załączyła na poparcie swoich oświadczeń żadnej dokumentacji. Tym bardziej, że nie odpowiedziała na wezwanie Sądu z 19 listopada 2014 r. zobowiązujące do uzupełnienia powyższego wniosku. Z tego powodu – zdaniem Sądu – przy ocenie niniejszego wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, zawarte w poprzednim, prawomocnym już postanowieniu Sądu z dnia 15 września 2014 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.