III SA/Gl 780/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" - Spółka Akcyjna w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 zł (dwieście złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia [...] r. "A" S.A. złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżąca Spółka na dzień dzisiejszy jest pozbawiona możliwości wykorzystywania środków pieniężnych na jej rachunkach bankowych a także pozyskiwania tych środków z przysługujących jej należności za przyczyną postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym K. w K., który dokonał ich zajęcia. Nadto podniesiono, że w latach [...] i [...] utraciła ona możliwość zarobkowania poprzez niezależną od niej utratę kapitału pracującego w wysokości około [...] zł w następstwie spisania z ksiąg rachunkowych nieściągalnych należności. Zaakcentowano także, iż w skardze na czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym Spółka "A" zażądała zmiany sposobu prowadzenia egzekucji poprzez nakazanie dłużnikom dokonywania wpłat na rachunek bankowy zajęty w tym postępowaniu, jednak mocą postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. odrzucono złożone w tym zakresie zażalenie. Równocześnie "A" zadeklarowała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, kapitał własny – [...] zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych na dzień [...] r., to [...] zł. Oświadczyła również, iż w roku bilansowym [...] poniosła stratę w rozmiarze [...] zł, natomiast stan jej rachunku bankowego prowadzonego w "B" S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. W dalszej części wniosku dodano, że przychody skarżącej Spółki za okres od [...] do [...] r. stanowiły kwotę [...] zł, rachunek zysków i strat sporządzony na dzień [...] r. wykazuje stratę w wysokości [...] zł, z kolei rzeczowe aktywa trwałe, długoterminowe aktywa finansowe oraz należności krótkoterminowe zostały w całości zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Spółkę obciążają przy tym zaległości płatnicze z tytułu podatków ([...] zł), innych zobowiązań publicznoprawnych ([...] zł) oraz wynagrodzeń ([...] zł). Wraz z wnioskiem złożony został plik dokumentów źródłowych, a mianowicie: zawiadomienie z dnia [...] r. o wszczęciu wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego (kwota należności głównej wynosząca [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł), postanowienie Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r. oddalające skargę na postanowienie Komornika Sądowego w zakresie dotyczącym zmiany sposobu prowadzenia egzekucji, postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] , mocą którego odrzucono zażalenie Spółki (dłużnika) na wspomniane postanowienie sądu pierwszej instancji, decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., określająca zadłużenie skarżącej Spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ([...] zł), ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ([...] zł). Nadto wnioskująca przedłożyła tytuł wykonawczy z dnia [...] r., dotyczący zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od towarów i usług oraz bilans i rachunek zysków i strat na dzień [...] r. (wykazujący stratę brutto w rozmiarze [...] zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku "A" nadesłała deklarację dotyczącą podatku dochodowego CIT-8 za rok [...], deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiące [...]-[...][...] r., raporty kasowe za miesiące [...],[...] i [...] r. (stan kasy na koniec każdego z tych miesięcy wynosił [...] zł), wyciąg z rachunku bankowego w "A" S.A. oraz zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym K. z dnia [...] r., potwierdzające, iż dokonane w toku postępowania egzekucyjnego składniki majątku Spółki, w tym wierzytelności są aktualne i pozostają w mocy. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku "A" S.A. należy podnieść, iż zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy, jakkolwiek uzasadniają przyznanie wnioskującej prawa pomocy, to jednak tylko w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej Spółki oraz z przedłożonych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika jednoznacznie, że ma ona poważne problemy finansowe, ostatni rok zakończyła stratą i obciążają ją znaczne zaległości płatnicze. Jej rachunki bankowe i wierzytelności uległy przy tym zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (vide: treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r., stanowiącego kartę nr 8 akt sprawy oraz nadesłane przez stronę zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia [...] r., potwierdzające aktualność zajęć). W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego w kwocie 400 zł, przekracza możliwości płatnicze wnioskującej. Podejmując takie rozstrzygnięcie miano równocześnie w polu widzenia fakt, iż jest ona obowiązana do uiszczenia wpisu sądowego także w innej sprawie, w której występuje jako strona skarżącą (sygn. akt III SA/Gl 781/09). Uznano jednak, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku w całości. Trzeba bowiem w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zatem nastąpić dopiero wtedy, gdy zdobycie środków na choćby częściowe sfinansowanie tych należności jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Trzeba także zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu (bądź referendarza mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Rzeczona fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, że omawiany podmiot posiada zorganizowaną strukturę i w swojej działalności powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zgromadzić środki na ten cel. W tym zakresie rozpoznający wniosek w pełni popiera zdanie odrębne w sprawie Teltronic CATV vs. Polska (wniosek nr 48140/99, orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 stycznia 2006 r.), gdzie przyjęto, iż elementem ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej jest potencjalna konieczność ponoszenia kosztów sądowych. Stanowisko takie znalazło również wyraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I FZ 434/07, niepubl.). Mając na uwadze zaprezentowane wyżej rozważania prawne godzi się podkreślić, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej, skarżąca Spółka nadal funkcjonuje i prowadzi swą działalność, a zatem utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Trzeba tu mieć w polu widzenia, iż posiadała ona płynne aktywa obrotowe w kasie w okresie, w którym ubiegała się o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując prośbę brakiem takowych środków. Z raportu kasowego za [...]r. wynika bowiem, że do kasy tej wpływały określone kwoty pieniężne od kontrahentów z tytułu spłaty przysługujących jej należności i były one przeznaczane na wypłatę wynagrodzeń, rozliczanie i wypłatę zaliczek pracownikom oraz na - co należy podkreślić - spłatę zobowiązań. Podobne wnioski płyną z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wnioskującej za okres od [...] r., na który księgowano wpłaty i z którego w okresie tym również regulowano jej zobowiązania, także wobec innych podmiotów gospodarczych. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby skarżący podmiot wykazał, iż nie ma środków na uiszczenie przynajmniej części wymaganych kosztów sądowych. Należy bowiem zasygnalizować, że ewentualne preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Zważywszy powyższe uznano, że sytuacja finansowa Spółki "A" umożliwia częściowe poniesienie kosztów związanych z niniejszą sprawą, a mianowicie połowy wpisu sądowego do skargi w kwocie 200 zł oraz takiej samej kwoty z tytułu innych ewentualnych opłat sądowych, do uiszczenia których może być zobowiązana w przyszłości, i to zarówno w niniejszym postępowaniu jak i w drugiej sprawie toczącej się z jej skargi przed tutejszym Sądem (zarejestrowanej pod sygn. akt III SA/Gl 781/09). Dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.