III SA/Gl 785/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 500 zł (pięćset złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W skardze z dnia [...] r. zawarty został wniosek o zwolnienie Z. W. z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości lub w części. Następnie, to jest w dniu [...] r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w treści którego skarżący sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawca powołał się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej wywodząc, że prowadzona przezeń działalność gospodarcza zarówno w roku [...] jak i w okresie pierwszych siedmiu miesięcy roku bieżącego przynosi straty. Nadto oświadczył, iż gospodaruje samotnie oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Do wniosku dołączona została kopia zeznania podatkowego strony za rok [...], wykazujące stratę z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł oraz dochód z innych źródeł w wysokości [...] zł a także kopia księgi przychodów i rozchodów za miesiące od [...] do [...] r., z której wynika, że działalność ta przyniosła w rzeczonym okresie stratę w kwocie ogółem [...] zł. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia [...] r. wyżej wymienionego wezwano (do rąk reprezentującego go pełnomocnika - doradcy podatkowego W. B.) o uzupełnienie danych, na które się powołał. W szczególności zwrócono się do strony o: 1. nadesłanie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, 2. przedstawienie dokumentów, z których wynikałoby, kto jest właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres zamieszkania skarżącego - położonej w R. przy ul. [...] (np. aktualny wypis z księgi wieczystej, kopia stosownego aktu notarialnego) a także pozwalających na ustalenie, jaki tytuł prawny przysługuje do niej skarżącemu (np. kopia umowa najmu); 3. udokumentowanie za pomocą kopii faktur, rachunków lub dowodów wpłaty, wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. 4. nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca; 5. przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. W tym miejscu wskazano, że jeżeli figurujące w omawianej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca przedłożył wyciągi obrazujące operacje dokonane na należącym do niego rachunku bankowym (brak zdeponowanych środków, natomiast dokonane operacje sprowadzały się wyłącznie do wpłat kwot na pokrycie należności za prowadzenie tego konta), kopię księgi przychodów i rozchodów - tym razem za okres od [...] do [...] r. (wynika z niej strata ogółem [...] zł) a także pismo zawierające oświadczenie, iż wszystkie środki trwałe, które wykorzystuje w prowadzonej działalności są przezeń wynajmowane oraz, że nie prowadzi raportu kasowego gdyż ewidencjonuje przepływ środków wyłącznie za pomocą księgi przychodów i rozchodów. Nie nadesłał natomiast dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych z tytułu opłat stałych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego ani nie udokumentował tytułu prawnego przysługującego mu do nieruchomości wskazanej we wniosku jako adres zamieszkania, to jest położonej w R. przy ul. [...] (przedłożył jedynie zaświadczenie wydane przez pracownika Urzędu Miejskiego w R. w dniu [...] r. - czyli ponad dziesięć lat temu potwierdzające, iż nieruchomość ta "była w posiadaniu" innych osób, a mianowicie E. K. i M. K. oraz odpis z księgi wieczystej dotyczącej innej nieruchomości stanowiącej własność tychże osób, jednak zlokalizowanej pod innym adresem - w R. przy ul. [...] i będącej placem budowlanym). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku Z. W. należy podnieść, iż zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś prowadzona przezeń działalność gospodarcza już od ubiegłego roku przynosi straty. W świetle powyższego uznano, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, w tym sumy wpisów od skarg we wszystkich zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, w których skarżący jest obowiązany do ich uiszczenia (sygn. akt od III SA/Gl 785/09 do III SA/Gl 787/09), wynoszącej 5.500 zł przekracza jego możliwości płatnicze. Trzeba jednak podnieść, że okoliczności sprawy w żadnym razie nie przemawiają za uwzględnieniem zgłoszonego żądania w całości. Należy bowiem raz jeszcze zaakcentować, że Z. W., pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia [...] r., nie uzupełnił w sposób dostatecznie wyczerpujący danych na które powołał się w swym wniosku. W tym miejscu godzi się odnotować, że wspomniane wezwanie zostało doręczone jego pełnomocnikowi w dniu [...] r. Następnie - na prośbę tego pełnomocnika - przedłużono termin do wykonania omawianego wezwania, wskutek czego upłynął on z dniem [...] r. (7 dni od daty doręczenia zarządzenia o przedłużeniu terminu). Strona miała zatem na jego wykonanie ponad miesiąc. Pomimo to Z. W. nie udokumentował w żaden sposób tytułu prawnego, jaki przysługuje mu do zamieszkiwanej nieruchomości ani nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przezeń wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy nie sposób ustalić, jakiego rodzaju jest to nieruchomość (dom, mieszkanie), czy stanowi ona aktualnie składnik majątku skarżącego, czy też wyżej wymieniony jedynie z niej korzysta (np. na podstawie umowy najmu). Nie umożliwia tego również przedłożone w toku postępowania zaświadczenie pracownika Urzędu Miejskiego w R., które zostało wszak wydane ponad 10 lat temu i z którego wynika tylko tyle, iż rzeczona nieruchomość była wówczas "w posiadaniu" E. i M. K. Z kolei nadesłany przez stronę odpis z księgi wieczystej dotyczy innej nieruchomości, to jest placu budowlanego zlokalizowanego w R, przy ul. [...] (własność E, i M, K,). Niemożliwe jest także ustalenie, w jakiej wysokości oraz w jakim stopniu wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania zamieszkiwanej nieruchomości (na kogo wystawiane są stosowne faktury VAT bądź paragony) a także, jakie pozostałe wydatki ponosi w związku z bieżącym utrzymaniem. Brak ten wyklucza wystarczająco dokładną analizę jego sytuacji majątkowej. Jeżeli bowiem koszty te są wysokie a skarżący jest w stanie sam je pokrywać, wówczas wymagałoby wyjaśnienia, z jakich źródeł czerpie środki na ich opłacenie (oświadczył wszak, iż nie posiada żadnych zasobów finansowych, ani nie osiąga jakiegokolwiek dochodu a równocześnie nie powoływał się na fakt korzystania z pożyczek ani z pomocy innych osób). Wobec powyższego podnieść przyjdzie, że strona nie usunęła do końca wątpliwości dotyczących jej stanu majątkowego a w rezultacie nie zobrazowała swej sytuacji materialnej w stopniu pozwalającym na zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia wszystkich istotnych informacji dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brzmienie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Godzi się także zwrócić uwagę, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Warto również dodać, że brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając na uwadze powyższe uznano, iż skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby jego sytuacja materialna uniemożliwiała przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W szczególności nie sposób przyjąć, aby wykazał on, że uiszczenie kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi, w każdej z trzech spraw, w których ubiega się aktualnie o przyznanie prawa pomocy a także pokrycie ewentualnych innych opłat, do uiszczenia których może być w zakresie tych spraw obowiązany w przyszłości, mogłoby narazić go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.