III SA/Gl 785/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 366,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż poza mieszkaniem o pow. [...] m2 nie posiada żadnego majątku, ani żadnych źródeł dochodu. Spółka, której jest współwłaścicielem i Prezesem jest w stanie upadłości i nie wypłaca mu wynagrodzeń od początku 2009 r. Dlatego też posiada zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej oraz w bankach na kwotę ponad 35.000,00 zł. Utrzymuje się jedynie dzięki pomocy rodziców i braci. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia 28 czerwca 2011 r. wezwano wnioskodawcę do ich uzupełnienia. W odpowiedzi na powyższe do tut. Sądu przesłano oświadczenia skarżącego i jego matki oraz wydruki z kont bankowych. W odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia 26 lipca 2011 r. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 29 lipca 2011 r. przedłużył skarżącemu termin do nadesłania brakujących dokumentów. Skarżący w załączeniu pisma z [...] r. nadesłał jedynie kserokopię wyroku z 1 marca 2011 r. orzekającego rozwód oraz zasądzającego od niego kwotę 977,00 zł tytułem kosztów procesu. Postanowieniem z dnia 7 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Po doręczeniu postanowienia referendarza stronie skarżącej, w dniu 10 października 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wnosząc jednocześnie o wyznaczenie nowego terminu do przedłożenia dokumentów oraz ograniczenie ich do niezbędnego minimum. Postanowieniem z 21 listopada 2011 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 30 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 785/11 Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W.M. Przy skardze kasacyjnej z [...] r. wniesionej przez pełnomocnika skarżącego adwokata T.K. skarżący nadesłał ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu oświadczył, że od stycznia 2009 r. nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rachunki bankowe obciążone są zajęciami komorniczymi na kwotę ok. 270.000 zł. Z wniosku wynika ponadto, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku oprócz mieszkania o pow. [...] m2. Pismem z [...] r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. z tytułu umów o pracę). W tym celu należy nadesłać odpisy umów o pracę oraz zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń wypłacanych jemu w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), ewentualnie zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna; - jeżeli skarżący nie osiąga żadnego dochodu, to fakt ten należy udokumentować. W tym celu należy przedstawić zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nie osiągania dochodu w 2011 r., a także okoliczność, że nie były odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r.; - udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącemu do mieszkania o powierzchni [...] m2 (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego); - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego za 2011 r. zeznania podatkowego z działalności gospodarczej pod nazwą "A" W.M., kserokopii złożonego za 2011 r. zeznania podatkowego lub bilansu rocznego spółki "B" ewentualnie zaświadczeń wystawionych przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego, iż dokumenty te nie zostały złożone; - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością w ramach spółki "B" oraz "A") obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - udokumentowanie przy pomocy zawartych umów kredytu lub pożyczki oraz ustalonych harmonogramów ich spłat wysokości posiadanego w bankach zadłużenia; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane. w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania. Pouczono, że niezastosowanie się do tego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. W odpowiedzi na wezwanie z 16 października 2012 r. pełnomocnik skarżącego przy piśmie z [...]r. nadesłał: - wyciągi z rachunków bankowych, - zaświadczenia z banku o zajęciach komorniczych na rachunkach bankowych, - zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, - oświadczenia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.). Brzmienie powyższych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy. Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1). Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, dodatkowo sprecyzował swoje żądanie w treści skargi kasacyjnej z 17 września 2012 r. przez zażądanie przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od wydatków i opłat sądowych w całości. Wobec powyższego Sąd dokonał analizy danych majątkowych przedstawionych we wniosku, jak również nadesłanych dokumentów. Wynika z niej, że stan majątkowy skarżącego nie pozwala na pokrycie przezeń kosztów postępowania co uzasadnione jest brakiem wystarczających środków finansowych. Także należności skarżącego są dochodzone w postępowaniach komorniczych. Skarżący nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, nie jest też zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie osiąga też żadnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto skarżący oprócz mieszkania o pow. [...]m2 nie posiada żadnego majątku. Zadłużenie z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną i gaz w kwocie ok. 12.500 zł doprowadziło do odłączenia dostaw gazu i energii elektrycznej. Konta bankowe skarżącego osobiste jak i związane z prowadzoną działalnością gospodarczą objęte są zajęciami komorniczymi. Oceniając w tej sytuacji wniosek o udzielenie prawa pomocy należy mieć na względzie znaną z urzędu okoliczność, że prowadzone jest obecnie kilka postępowań sądowych w sprawach podatkowych z udziałem skarżącego. Zdaniem Sądu skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co stanowi przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dokonując takiej oceny Sąd miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.