III SA/Gl 812/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. D. – "A" w P. oraz A. i A. D. – Zakładu [...] w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie uwzględniając wniosku załączonego przez ich pełnomocnika, będącego adwokatem, do "skargi" od wyroku z dnia 24 października 2008 r. Powodem takiego rozstrzygnięcia było niewystarczające wykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – strona skarżąca spośród licznych dokumentów, o które wzywano, przedstawiła jedynie kserokopię "odcinków" świadczeń otrzymanych przez wnioskodawców. Od postanowienia tego nie został wniesiony sprzeciw, wobec czego pełnomocnika skarżących wezwano do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Odpowiedzią na to wezwanie był kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawcy wyrazili pogląd, że "poprzedni wniosek nie został rozpoznany merytorycznie, więc brak jest przeszkód formalnych, by przy ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu został on złożony, tym bardziej iż zmianie uległa sytuacja majątkowa (...) rodziny – zmniejszyły się dochody syna i synowej". Wbrew temu twierdzeniu zawarte we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym skarżących oraz o dochodach uzyskiwanych w ramach ich gospodarstwa domowego było identyczne, jak w ich wcześniejszym wniosku. Według obu wniosków pozostają oni mianowicie w gospodarstwie domowym z córką, synem i synową, prowadzącymi wspólnie działalność gospodarczą, oraz małoletnią wnuczką, a ich dochód miesięczny brutto wynosi [...] zł (na sumę tę składać się mają renta skarżącej w wysokości [...] zł i zyski uzyskiwane z działalności gospodarczej prowadzonej przez syna, synową i córkę skarżących, wynoszące jednak łącznie [...] zł). Różniły się natomiast oświadczenia na temat majątku posiadanego przez wnioskodawców: według wcześniejszego wniosku na majątek ten składały się nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha i udział w nieruchomości o nieokreślonej we wniosku powierzchni, z kolei we wniosku rozpoznawanym wymieniono tylko tę pierwszą nieruchomość, dodając jednak zastrzeżenie, iż jest ona zajęta przez komornika. Skarżący podkreślili, tak jak w poprzednim wniosku, że nie mają środków "na uiszczenie wpisu w tak znacznych wysokościach", ponieważ "A. D. od dłuższego czasu choruje (schorzenia o podłożu [...]), nie osiąga dochodu". Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, tj. ich syna, córkę i synową (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać przede wszystkim ostatnie "odcinki" rent otrzymywanych przez skarżących, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za lata [...] i [...] złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (wskazano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu [...] r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), przedstawienie odpisów dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez córkę, syna i synową skarżących, w szczególności: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez te osoby w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów, przedstawienie dokumentów dotyczących nieruchomości posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem skarżącego i zakupem leków i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie to było nieomal identyczne jak wezwanie do uzupełnienia poprzedniego wniosku, a strona skarżąca ponownie poprzestała jedynie na nadesłaniu kopii "odcinków" świadczeń otrzymanych przez skarżących z ubezpieczenia społecznego (według nich skarżący otrzymał w [...] r. świadczenie w kwocie [...] zł, a skarżąca w [...] r. w kwocie [...] zł). Do chwili obecnej nie nadesłano pozostałych dokumentów. W niniejszej sprawie przyznano już skarżącym prawo pomocy –postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2006 r. referendarz sądowy zwolnił ich z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 270 zł, odmawiając uwzględnienia ich wniosku w pozostałym zakresie. Kwotę tę strona skarżąca uiściła przelewem dnia [...] r. (w rubryce polecenia przelewu zatytułowanej "w ciężar rachunku" wpisano" "A" A D. 2 PC A i A D."). Z tego samego rachunku w dniu [...] r. przelano opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku w całości. Spośród licznych dokumentów, o które wzywano, nadesłała bowiem jedynie odpisy "odcinków" świadczeń otrzymywanych przez skarżących, mimo iż nic nie stało na przeszkodzie, aby wezwanie zostało wykonane w całości, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, iż wnioskodawcy są reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto skarżący powinni mieć wzmożoną świadomość konsekwencji, jakie pociągnąć za sobą może nienadesłanie potrzebnych dokumentów źródłowych, skoro okoliczność ta, w świetle uzasadnienia postanowienia z dnia 23 lutego 2009 r., była głównym powodem odmowy przyznania im prawa pomocy w niniejszym postępowaniu, tym bardziej iż postanowienie to zostało wydane po wystosowaniu nieomal identycznego wezwania, jak skierowane do strony skarżącej obecnie. Tymczasem strona wykonała to wezwanie dokładnie w taki sam niewystarczający sposób jak wcześniej, formułując niezrozumiały pogląd, iż postanowienie z dnia 23 lutego 2009 r., którym przecież dokonano oceny materiału dowodowego i oświadczeń strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy, nie miało charakteru rozstrzygnięcia merytorycznego. Zignorowanie wezwania referendarza sądowego wyklucza uwzględnienie wniosku, uniemożliwiając wolną od wątpliwości ocenę zawartych w nim oświadczeń. Co więcej, przedstawiony w odpisie "odcinek" świadczenia skarżącego wręcz te wątpliwości wzmacnia, ponieważ według wniosku nie osiąga on żadnych dochodów. Skądinąd również pozostałe oświadczenia dotyczące dochodów uzyskiwanych w wieloosobowym gospodarstwie domowym skarżących wymagają weryfikacji poprzez ich konfrontację z materiałem dowodowym, o który wzywano, gdyż zawierają nie tylko przemilczenia, ale i treści pozostające we wzajemnej sprzeczności. Fakt, że podana kwota łącznego dochodu jest znacznie niższa niż suma składników mających tę kwotę stanowić, pozbawia te oświadczenia wiarygodności i wartości dowodowej, zwłaszcza jeśli zważyć, iż pośród tychże składników brak świadczenia otrzymywanego przez skarżącego. Znamiennym jest przy tym, iż takie właśnie mankamenty dostrzeżono w postanowieniu z dnia 23 lutego 2009 r., a mimo to zostały one powielone w obecnie rozpoznawanym wniosku i ponownie bierna postawa procesowa strony skarżącej uniemożliwiła wyjaśnienie sprawy. Kolejny raz należy również w sposób szczególny wytknąć stronie skarżącej nienadesłanie wyciągu z rachunku bankowego, którego używa ona celem opłacenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, w tym opłaty kancelaryjnej przelanej w dniu [...] r. Podniesiona okoliczność oraz wcześniejsze spostrzeżenia uzasadniają podejrzenie, iż strona skarżąca uchyla się od dostarczenia dokumentów, które mogą ukazać jej sytuację w korzystnym świetle, poprzestając na nadesłaniu wyłącznie tych, które mogłyby przemawiać na rzecz jej wniosku. Dotychczasowe uwagi nie wyczerpują wszelako listy wątpliwości, których rozwiązanie jest niemożliwe ze względu na bierną postawę procesową strony wnioskującej. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do nieruchomości skarżących nie pozwala na przykład na rozstrzygnięcie niezgodności pomiędzy wnioskiem rozpoznawanym a wnioskami wcześniej złożonymi w niniejszym postępowaniu. Sprowadzają się one przy tym nie tylko do nieścisłości dostrzeżonych w pierwszej części uzasadnienia. Otóż w pierwszym wniosku, rozstrzygniętym postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2006 r., pośród składników majątkowych wyliczono dom o powierzchni [...] m2, który obu późniejszych wnioskach został pominięty. Nie może mieć również decydującego znaczenia to, że przywołanym postanowieniem przyznano skarżącym prawo pomocy w części. Po pierwsze bowiem od wydania postanowienia w przedmiocie tamtego wniosku upłynęły już ponad trzy lata, co rodzi potrzebę poddania analizie aktualnych dokumentów źródłowych celem ustalenia sytuacji majątkowej skarżących w chwili obecnej. Po drugie zaś niepodobna uznać, że przyznanie prawa pomocy na wcześniejszym, odległym etapie postępowania zwalnia beneficjenta tego prawa od obowiązku wykazania przesłanek przyznania takiego prawa na podstawie późniejszego wniosku, który może być już złożony w zmienionych okolicznościach faktycznych. Wcześniejsze rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy nie ma charakteru wiążącego czy nawet przesądzającego, aczkolwiek musi być brane pod uwagę W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.