III SA/Gl 823/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu [...] r. Z. G. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznane prawa pomocy oznaczając w jego treści, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność trudnej sytuacji materialnej. Wywiódł bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą żoną i jedynym źródłem utrzymania jest dla nich dochód osiągany przezeń z tytułu działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług [...] ([...]), który wynosi miesięcznie [...] zł brutto. W tym miejscu wnioskujący wskazał na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów z tytułu zakupu paliwa a także należności za prąd i gaz, składek ZUS oraz podatków (ogółem [...].zł - skarżący podał tu błędnie obliczoną sumę [...] zł). Nadto podkreślił, że po wypadku przebytym w roku [...] uskarża się na zły stan zdrowia oraz zaakcentował, iż obciąża go znaczne zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stanowiące efekt utraty płynności finansowej spowodowanej nieuiszczaniem przez kontrahentów przysługujących od nich należności (kwoty zasądzone mu z tego tytułu przez Sądy nie zostały do chwili obecnej zapłacone). Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz samochody: [...] - rok produkcji [...] i [...] - rok produkcji [...], których nie może jednak zbyć z uwagi na obciążenie zastawem. Wcześniej, to jest w dniu [...] r. skarżący złożył niekompletny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (nie zawierał on wszystkich stron i nie został opatrzony jego podpisem). Wraz z rzeczonym nadesłał jednak dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego. Przedłożył mianowicie między innymi zeznanie podatkowe złożone wraz z małżonką za rok [...] (wykazujące dochód wynoszący [...] zł), wyroki zasądzające na jego rzecz kwoty od kontrahentów, umowę o pracę zawartą z P. Z., którego zatrudnia w wymiarze [...] etatu, umowę darowizny, mocą której jego małżonka nabyła od rodziców udział (wynoszący [...]) we własności domu wybudowanego w roku [...], dokumenty potwierdzające zakup posiadanych samochodów dowody wpłaty dokumentujące uiszczenie zaległych należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponieważ oświadczenia złożone przez skarżącego jak również konkluzje płynące z przywołanych wyżej dokumentów uznano za niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej, pismem z dnia [...] r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołał się w swym wniosku. Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, wspomniane wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...] r. W wyznaczonym w jego treści siedmiodniowym terminie, który upłynął w dniu [...] r. E. G. nie udzielił żadnej odpowiedzi. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku E. G. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem raz jeszcze zaakcentować, że skarżący, pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia [...] r., nie uzupełnił danych, na które powołał się w swym wniosku, nie udzielając w wyznaczonym terminie jakiejkolwiek odpowiedzi. W tym zakresie E. G.: - nie udokumentował kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem (nie nadesłał stosownych faktur VAT, paragonów bądź dowodów wpłaty potwierdzających wysokość czynszu i opłat za tzw. media ani nie podał, czy zalega z płatnościami w omawianym zakresie, - nie nadesłał odpisu lub kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach swej działalności gospodarczej za 3 ostatnie miesiące; - nie udokumentował faktu, iż jego małżonka skarżącego nie osiąga jakiegokolwiek dochodu (nie nadesłał zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzającego, iż jest ona osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku bądź zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że w roku bieżącym nie były za nią odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych); - nie przedłożył wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych swoich i małżonki, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nie udokumentował faktu, iż należące do niego samochody są obciążone zastawem (nie nadesłał np. kopii dowodów rejestracyjnych zawierających wzmiankę o tym fakcie). Wobec powyższego podnieść przyjdzie, że strona nie usunęła wątpliwości dotyczących jej stanu majątkowego ani nie potwierdziła swych oświadczeń stosownymi dokumentami źródłowymi a w rezultacie nie zobrazowała swej sytuacji materialnej w stopniu pozwalającym na przyznanie jej prawa pomocy. Tymczasem należy podkreślić, że zastosowanie omawianego dobrodziejstwa procesowego jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia wszystkich istotnych informacji dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brzmienie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Godzi się bowiem raz jeszcze zwrócić uwagę, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Warto również dodać, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając na uwadze zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, iż skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby jego sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym bardziej, aby nie był on wstanie uiścić jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. W tym stanie rzeczy, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.