III SA/Gl 833/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r., znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z [...]r. [...] orzekającej o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. uchylił tę decyzję i orzekł o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. Stan sprawy jest następujący; 8 kwietnia 2020r. R. N.– dalej strona, skarżący - zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (RDZ) za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]r. umorzył postępowanie w sprawie uznając, że zachodzi jego bezprzedmiotowość z powodu braku deklaracji rozliczeniowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał że nie miał wpływu na terminowość przekazania dokumentów ponieważ wynikało to z błędu programowego i braku możliwości wydruku potwierdzenia przesyłki. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...]r uchylił decyzję z [...]r. znak; [...]i orzekł o odmowie stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał iż w toku rozpatrywania sprawy uznał, że wydane decyzje powinny zostać uchylone z uwagi na fakt, że nie stwierdzono bezprzedmiotowości postępowania i zachodzi konieczność orzeczenia co do istoty sprawy poprzez wydanie decyzji o prawie bądź odmowie prawa do zwolnienia. W przypadku strony orzekając w sprawie zdaniem organu należy wziąć pod uwagę fakt, że strona nie dotrzymała obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za wnioskowane miesiące od marca 2020 r. do maja 2020 r. Opłacając składki za siebie i za pracowników miała strona obowiązek składania co miesiąc imiennych raportów ZUS RCA oraz deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA do 15-tego dnia każdego miesiąca za miesiąc ubiegły. Termin na złożenie dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r. został wydłużony do 30 czerwca 2020 r. i strona miała czas na zweryfikowanie poprawności wysłania dokumentów. Organ stwierdził po analizie zapisów na koncie strony, że dopiero w dniu 15 lipca 2020 r. zostały złożone brakujące dokumenty rozliczeniowe za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Oznacza to, że nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 31zq i nie przekazano wymaganych dokumentów do 30 czerwca 2020 r. Tym samym Zakład nie mógł zwolnić strony z opłacenia należności z tytułu składek. Organ zaznaczył iż warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W skardze do WSA strona postawiła organowi zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.145 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego ze względu na to, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu tj. nie wydano żadnej wcześniejszej decyzji dot. niezgodności, lub rozbieżności w dokumentacji ZUS za m-ce od marca do mają 2020r., nie wezwano płatnika celem ich wyjaśnienia, które to wyjaśnienie nie spowodowałoby ciągu dalszych rozbieżności. Sprawa mogłaby być wyjaśniona odpowiednio w czasie nie powodując kolejnych niezgodności . Postawiła także zarzut naruszenia art. 105 k.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy , naruszenie art. 7, art. 75, art. 77 , art.80 , art.107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego poprzez niewezwanie płatnika składek do wyjaśnienia przyczyn co było przyczyną nie złożenia deklaracji rozliczeniowych. Postawiono też zarzut naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 79 i art. 80 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną wniosku strony stanowi przepis art. 31zo ust. 1 ustawy covid w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Jak stanowi art. 31zq ust.1 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.( ust. 2.) Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. ( ust. 3.) Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. ( ust 4.). Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. A skoro tak, to zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek strony dojść należy do wniosku, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Tym wymogom organy rozpoznające wniosek strony nie sprostały. Nie ulegało wątpliwości, że skoro wniosek strony do organu I instancji wpłynął 08.04.2020r. obowiązkiem organu było przed umorzeniem postępowania wyjaśnić płatnikowi jakie są zasady zwolnienia z obowiązku opłacania składek i jakie obowiązki formalne płatnik składek musi wykonać. Winien organ był wskazać, iż płatnik składek jest zobowiązany przesłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne należne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., czego jednak nie uczyniono uchybiając tym samym zasadzie wynikającej z przytoczonego wyżej art. 9 kpa. Zaznaczenia zaś wymaga, iż w dacie składania wniosku otwartym był termin do dokonania czynności wymaganych art. 31zq ust. 3 ustawy COVID w zakresie złożenia deklaracji za marzec kwiecień i maj 2020r. Podniesienia także wymaga, iż z decyzji wydanych w sprawie przez organy w obu instancjach administracyjnych jak i z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy nie wynika jaki jest w istocie stan rzeczy w sprawie. W decyzji bowiem z dnia [...]r. wydanej przez Zakład wskazano, iż bezprzedmiotowość postępowania zachodzi albowiem opłacono należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r. Z kolei w decyzji z dnia [...]r. wskazano, iż w sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie występuje, ale jednocześnie nie poruszono kwestii i nie odniesiono się do niej czy zapłata składek faktycznie miała miejsce czy nie. Podano jedynie iż bezprzedmiotowość postępowania wynika z faktu, iż nie złożono deklaracji rozliczeniowych od marca do maja 2020r. Ta okoliczność także winna być wyjaśniona w decyzji w sposób jednoznaczny i zawierać potwierdzenie w aktach sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze rozważania Sądu oraz nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.