III SA/Gl 844/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [..] w przedmiocie wymiaru należności celnych (odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji) oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K., po rozpatrzeniu odwołania A.K. od swojej decyzji nr [...] z dnia [...] odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia [...] nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia [...] Nr [...] - utrzymał w mocy swoje pierwszo-instancyjne rozstrzygnięcie. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 262 i art. 2652, w związku z art. 289 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny (t.j.: Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), oraz art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U z 2004r. Nr 68, poz. 623), W uzasadnieniu decyzji ostatecznej Dyrektor Izby Celnej w K. przedstawił okoliczności faktyczne sprawy i argumentacje prawną. Podkreślił, że Dyrektor Urzędu Celnego w K. decyzją nr [...] z dnia [...] stwierdził, że odprawa celna czasowa towaru w postaci wzorcowych urządzeń wyposażenia sklepów obuwniczych nr [...] z dnia [...] stała się z mocy prawa odprawą ostateczną z dniem [...] oraz wymierzone zostały należności celne wraz z opłatą manipulacyjną dodatkową. W wyniku rozpatrzenia odwołania od tej decyzji, złożonego przez PUHP A, Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy w/w decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia [...]. Decyzja skierowana została do Przedsiębiorstwa Usługowo - Handlowo - Produkcyjnego A S.C., której wspólnikami w momencie powstania długu celnego byli: H.M., A.K. oraz J.F. Następnie wskazał, że wnioskiem z dnia [...] A.K. wystąpił do Dyrektora Izby Celnej w K. z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. nr [...] z dnia [...], powołując przy tym przepis art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Pomimo powołania się przez stronę na przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego organ uznał, że wprawdzie ustawa ta nie ma zastosowania obecnie do postępowania celnego to żądanie Strony jest jasno sprecyzowane (stwierdzenie nieważności) i nie ma konieczności wzywać do uzupełniania wniosku poprzez wskazanie odpowiedniego przepisu ustawy -Ordynacja podatkowa. W wyniku rozpatrzenia sprawy Dyrektor Izby Celnej w K. – działając jako organ I instancji - decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wnioskowanej decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia przytoczono przepis art. 2652 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeksu celnego (t.j.: Dz.U. z 2001 r. Nr 75 poz.802 ze zm.), zgodnie z którym po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie wznawia postępowania. W odwołaniu A.K. wniósł o uchylenie decyzji pierwszo instancyjnej oraz o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia [...] Nr [...] zarzucając niewłaściwe zastosowanie przepisu art.2562 Kodeksu celnego, polegające na przyjęciu prekluzyjnego terminu trzyletniego jako przeszkody do wznowienia postępowania, podczas gdy zdaniem skarżącego w stosunku do niego dług celny nie powstał, gdyż zobowiązanie to zostało nałożone na podmiot gospodarczy o nazwie handlowej PUHP A S.C., którego nie był udziałowcem. Rozpatrując sprawę merytorycznie w trybie odwoławczym Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie pierwszo instancyjne. Przedstawiając cel postępowania odwoławczego oraz zasadę dwuinstancyjności zaakcentował, że organ odwoławczy nie może zmienić rodzaju sprawy i rozstrzygnięcie organu odwoławczego musi pokrywać się z zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji. Następnie organ przedstawił zmiany w regulacjach prawnych podkreślając, że wnioskowana do unieważnienia decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. - Prawo celne i Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże z mocy art. 297 Kodeksu celnego z 1997r. wszedł on w życie od 1 stycznia1998r. i z tym dniem utraciła moc ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne. Jednak mocą art. 289 ustawy Kodeks celny ustawodawca zrezygnował z zasady bezpośredniego stosowania nowej ustawy do spraw rozpoczętych pod rządami dawnej i niezakończonych w chwili wejścia w życie nowych przepisów prawnych. Następnie w związku z akcesją Rzeczypospolitej Polskiej do Wspólnoty Europejskiej, z dniem 1 maja 2004r. dotychczas obowiązująca ustawa z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze zastąpione zostały przepisami wspólnotowymi, jednakże zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U z 2004r. Nr 68, poz. 623) "Przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej". Reasumując powyższe organ stwierdził, że przy ocenie dopuszczalności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] – jako trybu nadzwyczajnego - nie ma zastosowania art. 289 kodeksu celnego, gdyż wniosek ten otworzył nowe postępowanie, które rozpoczęło się pod rządami tego Kodeksu celnego w związku z przepisem art. 26 przepisów wprowadzających ustawę Prawo celne. Zatem należało - w związku z art. 262 Kodeksu celnego - zastosować odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Przepis zaś art.2652 Kodeksu celnego stanowił, że po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ani nie wznawia postępowania. Norma ta zawiera samodzielne uregulowanie, odmienne od treści przepisów Ordynacji podatkowej, i posiada pierwszeństwo stosowania w trakcie prowadzonych przez organy celne postępowań w sprawach celnych. Zaś przepis art. 2652 został dodany do Kodeksu celnego przez ustawę z dnia 10 kwietnia 1999 r. i wszedł w życie w dniu 21 maja 1999 r., a ustawa z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny nie zawierała przepisów przejściowych, w związku z tym zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania ustawy nowej organ uznał, że ma ona zastosowanie do "sytuacji w toku", a więc tych, które przed wejściem w życie ustawy były regulowane przez dawny reżim prawny. Zatem termin wskazany w art. 2652 Kodeksu celnego rozpoczął bieg od momentu wejścia w życie tego przepisu (21 maja 1999r.). Na potwierdzenie słuszności swego stanowiska organ powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2002r. sygn. akt FPS 7/02, w której Sąd stwierdził, że "W stosunku do postępowań zakończonych decyzją ostateczną termin 3-letni trzeba liczyć od dnia wejścia w życie art. 2652 kodeksu celnego, gdyż przepis ten zawiera samodzielne uregulowanie, niezależne od treści przepisów ordynacji podatkowej. Należy przyjąć, że niezależnie od przepisów ordynacji, strony postępowania celnego nie utraciły prawa do żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, a zmiana kodeksu celnego zawiera jedynie późniejsze w stosunku do ordynacji uregulowanie szczegółowe w zakresie prawa celnego. W przeciwnym wypadku naruszona zostałaby zawarta w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasada równości obywateli wobec prawa, gdyż w wyniku arbitralnej decyzji ustawodawcy w tym samym czasie do postępowań celnych stosowane byłyby różne terminy do wniesienia żądania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej". Przenosząc powyższe uwarunkowania na niwę niniejszej sprawy organ odwoławczy uznał, że istnieje podstawa do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia [...] nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia [...] nr [...], gdyż okres trzech lat, o którym mowa w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego upływał w dniu [...], a z wnioskiem o stwierdzenie nieważności A.K. wystąpił dopiero w dniu [...]. Odnosząc się natomiast do zarzutu strony, że w tej sprawie należało, zastosować m.in. art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji – organ, opierając się na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2005r. o sygn. akt. GSK 1461/04LEX, zgodnie z którym art. 2652 k.c, który jest przepisem szczególnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania, wyłącza również w zakresie w nim unormowanym stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, stwierdził, że art. 2652 Kodeksu celnego zawiera nakaz nie wszczynania bądź odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego i nakaz ten mieści się w rozumieniu pojęcia normy materialnej. Natomiast sposób realizacji tej odmowy w drodze decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odbywa się na drodze procesowej i tu mają zastosowanie obecne przepisy Ordynacji podatkowej. Zaś odmowa wszczęcia postępowania stanowi jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. i wniosła o jej uchylenie oraz decyzji pierwszoinstancyjnej. Powtórzono obszernie dotychczasową argumentację zawartą w odwołaniu, zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 2652 Kodeksu celnego. Nadto uwypuklono niemożność powstania zobowiązania celnego skoro nie zostało nałożone na podmiot zdolny do czynności prawnych. Na potwierdzenie tego twierdzenia przywołano próbę konwalidacji przez organ w/w uchybienia poprzez wydanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki, które zostało następnie bezprawnie uchylone. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do kwestii wadliwego doręczenia decyzji Przedsiębiorstwu A organ powołał się na pisma dot. zarejestrowania podmiotu w ewidencji działalności gospodarczej od [...] do [...] oraz na tezę wyroku naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1999r. o sygn. akt V SA 100/99. Na rozprawie sądowej skarżący zaakcentował, że umowa spółki została rozwiązana w [...], a z decyzją z dnia [...] zapoznał się dopiero w momencie wszczęcia postępowania o zapłatę długu celnego w stosunku do jego osoby. Pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjne-go; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom celnym skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego lub procesowego. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy przede wszystkim w ocenie składu Sądu orzekającego w tej sprawie podkreślić, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, a nie zwyczajnym środkiem kontroli decyzji w toku instancyjnym. Zatem orzekając w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można się opierać na przepisach proceduralnych obowiązujących w chwili wydawania decyzji, ale należy oprzeć się o regulacje procesowe obowiązujące w chwili rozstrzygania konkretnej sprawy dot. stwierdzenia nieważności decyzji, chyba że te obowiązujące przepisy ustanawiają odrębne zasady do spraw zakończonych przed ich wejściem w życie. Tak też stanowi art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, zgodnie z którego brzmieniem przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. W myśl zaś wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2009 r. o sygn. akt I GSK 644/2008 - sformułowanie "przepisy dotychczasowe stosuje się", zawarte w art. 26 pwpc oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed 1 maja 2004 r. należy stosować obowiązujące przed tą datą zarówno przepisy materialne, jak i procesowe. Zauważyć należy, że z materiałów zawartych w aktach administracyjnych wynika, iż wnioskowana do unieważnienia decyzja organu drugiej instancji z dnia [...] zakończyła postępowanie celne w sprawie stwierdzenia, że odprawa celna czasowa towaru w postaci wzorcowych urządzeń wyposażenia sklepów obuwniczych nr [...] z dnia [...] stała się z mocy prawa odprawą ostateczną z dniem [...] oraz wymierzenia należności celnych wraz z opłatą manipulacyjną dodatkową. Została ona wprowadzona do obrotu prawnego wywołując określone nią skutki prawne poprzez jej skierowanie i doręczenie Przedsiębiorstwu Usługowo - Handlowo - Produkcyjnemu A S.C. jako podmiotowi w tej sprawie celnej; wspólnikami zaś tejże spółki w momencie powstania długu celnego byli: H.M., A.K. oraz J.F. – co potwierdza zaświadczenie z ewidencji działalności gospodarczej. Natomiast z mocy art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 dot. określenia terminów oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa, regulujące zasady i tryb prowadzenia postępowania. Powyższe normy jednak – jak słusznie zauważył organ orzekający w niniejszej sprawie - mają charakter przepisów ogólnych i ograniczenie ich stosowania następuje w sytuacji zaistnienia stosownej regulacji szczególnej, zgodnie z paremią łacińską lex specialis derogat legi generali. Dlatego też bezwątpienia zastosowanie w sprawie ma, powoływany przez organ orzekający, art. 2652 Kodeksu celnego, w myśl którego jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny: nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie wznawia postępowania. W konsekwencji zatem wyżej cytowanej normy prawnej, która reguluje w sposób szczególny możliwość wszczynania postępowań nadzwyczajnych dot. długu celnego, niedopuszczalnym stało się wszczęcie postępowania z wniosku strony w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] skoro upłynął już ustawowo określony 3-letni okres do weryfikowania w nadzwyczajnych trybach procesowych decyzji kreujących zobowiązania celne. Powyższe stanowisko znajduje także potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2003 r. o sygn. akt V SA 753/2002, w myśl którego zgodnie z art. 2652 pkt 2 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. W stosunku do postępowań zakończonych decyzją ostateczną termin 3-letni należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 2652 Kodeksu celnego, gdyż przepis ten zawiera samodzielne uregulowanie, niezależne od treści przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Z powyższych względów wobec bezskuteczności podniesionych przez stronę zarzutów i przy braku naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które Sąd winien brać pod rozwagę niezależnie od zarzutów i wniosków skargi (art. 134 par. 1 ppsa), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.