III SA/Gl 844/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. M. W. pismem złożonym 28 sierpnia 2017 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach nr [...] z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Pełnomocnik Strony skarżącej – adwokat D. R. pismem z 3 kwietnia 2018 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych przedkładając formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci, a jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy, które wynosi 1.459,48 zł. Jako składniki posiadanego majątku wymienił: nieruchomość gruntową niezabudowaną o pow. [...] ha obciążoną zajęciem komorniczym, a także należący do żony lokal mieszkalny o pow. [...] m2 położony we W., niemniej jednak wskazał, że wobec jego osoby prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, z których część umorzono z uwagi na ich bezskuteczność. Dodatkowo wskazał, że na dzień złożenia wniosku łączna wartość zobowiązań wnioskodawcy przekracza 10.000.000 zł. Podkreślił, że jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu od czasu złożenia pierwszego wniosku w tym przedmiocie, albowiem rodzice zaprzestali pomocy w zakresie ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania, dlatego też złożony wniosek uważa za zasadny. Do akt sprawy skarżący przedłożył następujące dokumenty źródłowe: - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016 r. wraz z załącznikiem PIT/B stanowiącym informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, a którą 28 lipca 2016 r. wykreślono z rejestru; - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r. żony skarżącego wraz z załącznikiem PIT/O stanowiącym informację o dokonywanych odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku; - akt notarialny z dnia 25 czerwca 2012 r. ustanawiający rozdzielność majątkową małżeńską; - decyzję z dnia 7 października 2017 r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł na drugie dziecko; - zerowe wydruki z rachunku bankowego (biznes-komfort) prowadzonego w A; - wydruki z listy płac skarżącego i jego żony, z których ustalono, że do wypłaty przekazano następujące kwoty: 928,82 zł i 1.459,48 zł (wrzesień), 1.459,48 zł (październik) oraz 1.459,48 zł (listopad); - wydruki z księgi wieczystej nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha, do której skierowana została egzekucja; - oświadczenie żony skarżącego z dnia 12 grudnia 2017 r., z którego ustalono, że pokrywa ona wszystkie opłaty za media związane z budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. [...], które obejmują opłaty za energię elektryczną (ok. 200,00 zł), gaz (ok. 500,00 zł), wodę (ok. 200,00 zł) oraz inne, w tym internet i telewizję (w wysokości ok. 300,00 zł); - postanowienia z dnia 12 czerwca 2017 r., 23 października 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Referendarz sądowy stwierdził, że z przedłożonych dokumentów źródłowych wynika, iż Skarżący zatrudniony jest na stanowisku prezesa zarządu w B Sp. z o.o., gdzie jego żona posiada 50 udziałów. Wskazano, że w 2016 r. Spółka ta wypłaciła wynagrodzenia osobom wchodzącym w skład organów zarządzających, nadzorujących, administrujących w wysokości 5.550,00 zł brutto, natomiast nie udzielała tym osobom żadnych pożyczek i innych świadczeń o podobnym charakterze. Jej przychody w porównaniu do roku 2015 uległy zmniejszeniu i wynosiły 71.503,05 zł, podczas gdy koszty ich uzyskania kształtowały się na poziomie 101.647,25 zł. Tym samym poniesiona strata rzędu 30.144,20 zł uległa zwiększeniu do kwoty 337.498,64 zł. Mając na uwadze poczynione ustalenia Referendarz sądowy postanowieniem z 30 maja 2018 r. odmówił M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uznał bowiem, że sytuacja M. W. nie zmieniła się od czasu rozpatrywania jego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a skarżący nadal nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem nie przedstawił w pełni aktualnego stanu majątkowego, przy czym analiza złożonego wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłączyło możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik Strony skarżącej wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Stwierdził, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia Skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty od skargi. Podniósł, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy została dostatecznie wyjaśniona w formularzu PPF oraz przedłożonych dokumentach źródłowych, a obecnie jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu, co zdaniem pełnomocnika Skarżącego jest okolicznością przemawiającą za zmianą wcześniejszego stanowiska i uwzględnieniem wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej zwana "p.p.s.a."). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, w ślad za referendarzem sądowym, że wniesiony przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie nastąpić winno w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a., który umożliwia uchylenie i zmianę wskutek zmiany okoliczności sprawy postanowienia niekończące postępowania. Podkreślić należy, iż referendarz sądowy nie znalazł przesłanek do zmiany swojego postanowienia z 17 stycznia 2018 r. o odmowie M. W. przyznania prawa pomocy. Sąd stanął na stanowisku, iż w sprawie pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Referendarz sądowy zdaniem Sądu słusznie wskazał na szereg wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej Skarżącego. Wskazano, w szczególności, iż nadal nie wyjaśniono kwestii związanej z miejscem zamieszkania małżonków, które nie jest tożsame, kwestii ponoszonych wydatków za tzw. media, a dotyczących mieszkania przy ul. [...] w T., albowiem informacja, iż opłaty te uiszcza M. W. – żona skarżącego w związku z tym, iż przebywa na urlopie wychowawczym, a ostanie wynagrodzenie za pracę otrzymała we wrześniu 2017 r., jest wątpliwa. Sąd stwierdził, iż wątpliwości dotyczące możliwości płatniczych skarżącego oraz jego sytuacji materialnej nie zostały rozwiane w toku postępowania, tym bardziej, że do akt sprawy nie zostało przedłożone aktualne zeznanie podatkowe skarżącego za 2017 r. Nadto w sprzeciwie zawarto jedynie polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego, nie zostały przedłożone dodatkowe materiały źródłowe potwierdzające twierdzenia Strony skarżącej, a nadto pełnomocnik Strony stwierdził, iż M. W. dostatecznie wyjaśnił swoją sytuację majątkową w formularzu PPF. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.