III SA/Gl 847/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. H.(H.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu (vide: rubryka nr 4.1 i 4.2 formularza). W jego uzasadnieniu podał, iż wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną i córką. Ich łączne dochody wynoszą 3.785,89 zł brutto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę skarżącego (462,50 zł), emeryturę żony (1.323,39 zł) oraz dochody z prowadzonej przez córkę działalności gospodarczej (2.000,00 zł). Powyższe wydatkują na utrzymanie mieszkania o pow. [...] m2 należącego do córki, w którym wszyscy zamieszkują (800,00 zł – za czynsz, energię elektryczną oraz gaz; 400,00 zł – na wyżywienie oraz 150,00 zł – na leki). A ponieważ wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne skierowane do posiadanych składników majątku to jest: [...] udziału w domu mieszkalnym o pow. ok. [...] m2, nieruchomości przemysłowej o pow. [...] m2, swobodne nimi rozporządzanie tak by pozyskać środki na prowadzenie niniejszego postępowania, nie jest możliwe. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - wydruki z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości; - dokumenty potwierdzające konieczność pozostawania pod stałą opieką medyczną i ponoszenia z tego tytułu wydatków; - zeznania podatkowe za 2017 r.; - dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych wydatków za energię elektryczną, czynsz oraz podatek od nieruchomości; - zaświadczenie o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem [...] w C.; - dokumenty dotyczące zajęć komorniczych w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym; - wydruk z CEIDG potwierdzający zawieszenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; - zaświadczenia o wysokości pobieranego przez skarżącego wynagrodzenia za pracę wraz z decyzją o wysokości pobieranych przez żonę świadczeń emerytalnych; - dokumenty księgowe związane z prowadzoną przez córkę działalnością gospodarczą (podatkowa księga przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, ewidencja środków trwałych, wyciągi z rachunków bankowych); - wniosek o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zajęcie komornicze na rachunku bankowym skarżącego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych, skarżący nie kwalifikuje się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania. Miesięczny dochód jego rodziny wynosi bowiem nie jak zadeklarowano w treści formularza 3.785,89 zł brutto, lecz 3.985,40 zł netto. Kwota ta obejmuje: wynagrodzenie za pracę skarżącego (380,85 zł – vide: zaświadczenia o zarobkach) oraz emeryturę jego żony (834,11 zł – vide: wydruk z rachunku bankowego). Natomiast jeżeli chodzi o dochód z prowadzonej przez córkę działalności gospodarczej, to ten jak ustalono z podatkowej księgi przychodów i rozchodów do końca sierpnia bieżącego roku wynosił 22.163,45 zł, czyli 2.770,44 zł miesięcznie. Nie sposób jednak w tym miejscu pomijać wykazanego w ostatnim kwartale przychodu córki, który wynosił: 44.433,03 zł (czerwiec), 40.861,02 zł (lipiec) oraz 28.162,14 zł (sierpień), a który po potrąceniu o koszty jego uzyskania przyniósł dochód w kwocie: 18.650,22 zł (czerwiec), 2.317,06 zł (lipiec) oraz 4.798,29 zł (sierpień). Pozwolił on bowiem na zasilanie rachunku bankowego matki następującymi kwotami: 1.000,00 zł (lipiec), 10.100,00 zł (sierpień) i 7.700,00 zł (wrzesień). Co istotne powyższe kwoty nie stanowiły jedynych środków, które poza świadczeniem emerytalnym wpływały na konto żony skarżącego, jako że operacje uznaniowe w tym okresie kształtowały się następująco: 4.906,69 zł (lipiec), 14.815,31 zł (sierpień) i 8.973,09 zł (wrzesień), podczas gdy limit zadłużenia na koncie wynosił 6.400,00 zł. Z operacji uznaniowych ustalono, że żona skarżącego posiada jeszcze zgromadzone na koncie o nr [...] środki, których wysokość z uwagi na brak wyciągów nie była możliwa do zweryfikowania. Złożony [...] r. wniosek o wydanie zaświadczenia nie obejmował bowiem tego rachunku. Zawierał tylko informację o wyrażeniu zgody na pobranie z tego konta stosownej opłaty za wydanie zaświadczenia, co pozwala wnioskować, że dodatkowe środki na tym koncie również są lokowane (vide: przelewy własne na rachunku bankowym żony skarżącego). A ponieważ ponoszone w związku z koniecznym utrzymaniem wydatki rodziny oszacowane zostały w następujący sposób: podatki od nieruchomości (127,00 zł i 2.041,00 zł - rata), energia elektryczna (123,68 zł), czynsz (568,75 zł), wyżywienie (400,00 zł) oraz leki (150,00 zł). Przyjąć należało, iż skarżący mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna lecz decyzja orzekająca o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, co oznacza, że wpis od skargi ma charakter stały wynoszący 500,00 zł. Jego poniesienie mieści się zatem w zasięgu możliwości finansowych skarżącego i jego rodziny. Podobnie jak ustanowienie we własnym zakresie fachowego pełnomocnika procesowego, bo choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący, jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych, zamieszkuje przy ul. [...] w C. wraz z innymi członkami rodziny (żoną i córką), ich dochody i wydatki należało brać pod uwagę przy rozpoznawaniu złożonego wniosku. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.