III SA/Gl 85/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 (dwieście) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na w/w decyzję, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że działalność gospodarczą prowadzi od roku [...]. w toku postępowania organ podatkowy wydał decyzje w przedmiocie podatku VAT za lata 2005 i 2006. Z uwagi na trudną sytuację finansową, należności za 2006 r., zostały rozłożone na raty. Strona nie posiada żadnego majątku poza lokalem mieszkalnym, w którym mieszka z dwójką dzieci. Strona nie posiada oszczędności i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z oświadczenia skarżącej wynika, że mieszka ona razem ze swoimi dziećmi: P. (15 lat) i M.(11 lat). Na jej majątek składa się mieszkanie o powierzchni [...] m2. Aktualnie wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast od byłego męża, a ojca jej dzieci otrzymuje alimenty w wysokości 500 zł na miesiąc – na każde dziecko. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 14 marca 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała następujące dokumenty: odpis skrócony aktu małżeństwa i wyrok rozwodowy wydany przez Sąd Okręgowy w G. w dniu [...]r.; zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały; podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od grudnia 2011 r. do lutego 2012 r.; zeznanie o wysokości uzyskanego dochodu w roku 2010 (PIT – 36); deklaracje VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r.; wyciągi z rachunku bankowego strony w Banku (...) S.A. za okres od grudnia 2011 r. do lutego 2012 r.; zawiadomienie o zajęciu tego rachunku przez organ skarbowy, przedmiotem egzekucji jest kwota [...]zł; zestawienie podatkowych odpisów amortyzacyjnych dokonanych w lutym 2012 r.; zawiadomienie o zajęciu środka transportu ([...] z 2004 r.) przez organ skarbowy. Ponadto, wnioskodawca w piśmie z dnia [...] r. oświadczyła, że koszty jej bieżącego utrzymania wynoszą przeciętnie 1.000 zł miesięcznie. Do pisma tego dołączyła strona rachunek opłat za paliwo gazowe (139,85 zł w okresie dwumiesięcznym) oraz dowody opłat za mieszkanie (w 2011 r. – 135,96 zł, a w roku bieżącym – 80,67 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku B.K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie jej wniosku. Z oświadczeń skarżącej i aktualnego zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały w jej miejscu zamieszkania wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że aktualnie nie uzyskuje żadnego dochodu. Z jej twierdzeń należy wnosić, że jedynym stałym i pewnym dochodem jej gospodarstwa domowego są alimenty, które na mocy orzeczenia sądowego otrzymują jej dzieci od swojego ojca – jest to łącznie kwota 1.000 zł miesięcznie. Tymczasem sama strona stwierdziła, że koszt jej bieżącego, miesięcznego utrzymania zamyka się w kwocie 1.000 zł. Z tego oświadczenia wynika, że jedyny regularny i stały dochód we wspólnym gospodarstwie zostaje przeznaczony na bieżące utrzymanie, przez które należy rozumieć zakup żywności, środków czystości i odzieży dla trzyosobowego gospodarstwa domowego strony. W tej sytuacji rodzi się pytanie, z jakich źródeł strona uzyskuje środki finansowe na pokrycie innych wydatków, w tym związanych przykładowo z regulowaniem należności za tzw. media? Chodzi w tym przypadku o opłaty za mieszkanie, za dostawę prądu, gazu, wody, opłaty za korzystanie z telefonu, jak również opłaty za korzystanie z internetu, czy telewizji. Strona nie stwierdziła, ani tym bardziej nie wykazała, ażeby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat, a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyła, że korzysta z pomocy osób trzecich (np. członków swojej rodziny). Jednocześnie B.K. jak sama stwierdziła, nie posiada żadnych oszczędności. W ocenie rozpoznającego wniosek, częściowym wyjaśnieniem tej sytuacji jest z pewnością fakt prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej. Istotną i charakterystyczną cechą prowadzenia działalności gospodarczej jest także to, że jest to działalność zarobkowa, prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły. Odnosi się to także do tzw. obrotu przedsiębiorcy w danym okresie. Z nadesłanych przez skarżącą do akt wydruków z rachunku bankowego, jak również i z kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten sam okres wynika, że firma strony wykazuje stałe i regularne obroty. Rachunek bankowy skarżącej wskazuje na to, że zachowuje ona płynność finansową. Jeżeli w pewnym okresie przeważają na tym rachunku transakcje obciążeniowe, to są one równoważone w późniejszym okresie relatywnie znaczną kwotowo i ilościowo liczbą transakcji uznaniowych. Nie można więc stwierdzić, aby działalność prowadzona przez skarżącą przynosiła jej straty, jak również, że działalność ta nie przynosi jej dochodu. Z nadesłanych do akt kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że firma prowadzona przez stronę wykazuje regularnie obrót, co jest wynikiem działania i funkcjonowania firmy. Najwyższa podstawa podatku należnego zamyka się w kwocie 20.360 zł (grudzień 2011 r.), natomiast najniższa podstawa podatku należnego wynosi 11.833 zł (luty 2012 r.). Strona, uwzględniając tok i swoisty rytm prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej jest przecież w stanie dysponować określoną gotówką. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby przeznaczyć, chociaż część środków pieniężnych na poniesienie opłat sądowych. Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł. Należy mieć na uwadze, że skarżąca wniosła także skargę, inicjującą drugie postępowanie sądowoadministracyjne, w którym wpis wynosi 450 zł (sprawa o sygn. akt: III SA/Gl 85/12). Łączny wpis w tych dwóch sprawach wyniósłby więc 850 zł. Uwzględniając fakt, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z dwojgiem małoletnich dzieci, które nie osiągają żadnego dochodu i musi de facto samodzielnie utrzymać siebie i dzieci (uwzględniając alimenty w kwocie 1.000 zł), należy stwierdzić, że kwota ta jest jednak relatywnie wysoka. W ocenie rozpoznającego wniosek o prawo pomocy strona jest w stanie uiścić wpis w kwocie 200 zł. Uwzględniając fakt, że w drugiej sprawie strona również zostanie zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu powyżej kwoty 200 zł, należy stwierdzić, że uiszczenie łącznej kwoty 400 zł tytułem wpisu od dwóch skarg znajduje się w granicach finansowych możliwości wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.