III SA/Gl 854/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznych w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych w całości lub w części postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, działający przy pomocy fachowego pełnomocnika, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych w całości lub w części. W jego uzasadnieniu podał, iż od 2014 r. nie ma stałego zatrudnienia. Dlatego też nie składał w [...] Urzędzie Skarbowym w C. deklaracji PIT. Utrzymuje się z prac dorywczych i zbierania złomu. Nie posiada żadnego majątku jak również konta bankowego. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z 14-letnią córką, a ponoszone przez niego w związku z utrzymaniem wydatki to kwota 300,00 zł. Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...] r. wezwano do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni wskazując szczegółowo dokumenty źródłowe, które należało nadesłać. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy przedłożono: akt notarialny, na mocy którego w małżeństwie skarżącego ustanowiono rozdzielność majątkową, zaświadczenie z PUP w C., z którego ustalono, że w chwili obecnej skarżący nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych, a za jego osobę nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie zdrowotne (vide: pismo ZUS z dnia [...] r.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie nadesłał dokumentów źródłowych obrazujących sytuację finansową żony, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Dlatego też za błędne uznać należało stanowisko skarżącego jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W kontekście powyższego przedłożony przy piśmie z dnia [...] r. materiał dowodowy uznano za niekompletny. Nie pozwalał on bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, bo skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim to dochody, wydatki i posiadany przez żonę majątek należało wykazać w treści formularza, a skoro twierdzi, że nie mieszka ze swoją żoną to fakt ten należało udokumentować przedkładając np. zaświadczenie o zameldowaniu wystawione w tym przedmiocie. Co więcej skoro w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] r. skarżący informuje, że mieszka u matki to jej dochody i wydatki należało ująć w treści formularza (PPF). Podobnie jak oświadczenie o pozostawaniu na jej utrzymaniu. Tymczasem dokument ten zamiast informacji o matce zawierał informacje o małoletniej córce, z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz o wydatkach z tytułu utrzymania mieszkania rzędu 300,00 zł, których w żaden sposób nie udokumentowano, a nawet im zaprzeczono w piśmie z dnia [...] r. W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadność złożonego wniosku rozpatruje się bowiem w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony z uwzględnieniem wysokości środków, którymi dysponuje po uiszczeniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem. Ponieważ te nie zostały w żaden sposób podane, albowiem zaświadczenie o niefigurowaniu w rejestrze osób bezrobotnych oraz nieodprowadzaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie jest wystarczające w tym zakresie, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Dlatego też mając na uwadze powyższe, w tym należny od skargi wpis rzędu 200,00 zł, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.