III SA/Gl 869/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzyszof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: SKO) decyzją z [...] r. nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania A.S. (dalej: strona, skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej: organ pierwszoinstancyjny) z [...] r. nr [...] , którą: 1. uchylono decyzję nr [...] z [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od 1 maja 2019 r. do 26 kwietnia 2019 r. w kwocie [...] zł; 2. przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie na okres 6 miesięcy od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. W podstawie prawnej SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570). Z akt administracyjnych wynika, że organ pierwszoinstancyjny postanowieniem z [...] r., wydanym na podstawie art. 145 §1 pkt 2,5 i 7, art. 147, 149 § 1 i 150 § 1 K.p.a. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego skarżącemu zakończonego sześcioma decyzjami administracyjnymi, w tym decyzją administracyjną tego organu z [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od 1 maja 2019 r. do 26 kwietnia 2019 r. w kwocie [...] zł. W związku ze wznowionym postępowaniem, organ decyzją z [...] r. uchylił swoją decyzję nr [...] z [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od 1 maja 2019 r. do 26 kwietnia 2019 r. w kwocie [...] zł i przyznał dodatek mieszkaniowy na ten okres w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po uprawomocnieniu się decyzji okazało się, że dane we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie zgadzają się ze stanem faktycznym. Wniosek złożony przez stronę został potwierdzony przez A.J. jako zarządcę, który potwierdził metraż mieszkania [...] m2, oraz wydatki za zajmowany lokal jako wynoszące [...] zł. Natomiast ustalono, że zarządcą budynku jest A Sp. z o.o. - wydatki potwierdzone przez zarządcę wynosiły [...] zł, a powierzchnia – [...] m2. W związku z tym, że faktyczne wydatki za mieszkanie i powierzchnia lokalu, były inne niż przyjęte do obliczenia dodatku mieszkaniowego organ postanowił uchylić decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i przyznać dodatek mieszkaniowy wyliczając wysokość dodatku mieszkaniowego na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu tj. [...] zł miesięcznie. Zatem skoro różnica w wysokości wypłaconego i ponownie ustalonego dodatku mieszkaniowego wyniosła [...] zł miesięcznie to organ jednocześnie poinformował stronę o treści art. 7 ust. 9 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.) oraz wskazał, iż różnica w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowych w przedmiotowym okresie wynosi [...] zł (6x [...] zł) i podlega zwrotowi w podwójnej wysokości, tj. w kwocie [...] zł. W odwołaniu strona zakwestionowała prawidłowość decyzji i wniosła o jej uchylenie z jednoczesnym odstąpieniem od zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych kwot przyznanego dodatku mieszkaniowego. Zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych oraz błędy w ustaleniach faktycznych, a także błąd w wyliczeniu rachunkowym co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO decyzją z [...] r. nr [...] , uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W ocenie wówczas orzekającego składu organ pierwszoinstancyjny naruszył art. 8, art. 10 i art. 81 K.p.a., zaś w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazał, że naruszenia te nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia. W konsekwencji powyższego decyzją z [...] r. nr [...] , organ pierwszej instancji ponownie uchylił decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy w pierwotnej kwocie, jako wydaną na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o jego przyznanie oraz przyznał dodatek mieszkaniowy wyliczony na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie zobowiązano stronę do zwrotu kwoty [...] zł jako podwójnej wysokości różnicy w wysokości wypłaconego dodatku mieszkaniowego za przedmiotowy okres tj. 6 x [...] zł. Organ I instancji podkreślił, że powziął wiadomość, że zarządcą nieruchomości jest A sp. z o. o. W związku z powyższym wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie dodatku mieszkaniowego decyzją ostateczną z [...] r. bowiem z przeprowadzonego postępowania z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych i po dokonaniu ponownego wyliczenia, stwierdził konieczność skorygowania jego wysokości. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i deklaracji, podczas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wniosku; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że strona ma zwrócić podwójną różnicę wysokości przyznanego dodatku, bowiem strona nie miała wpływu na osobę wydającą zaświadczenie ani na jego treść. Ponadto nie została w żaden sposób wzbogacona, bowiem dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Wspólnoty Mieszkaniowej. Strona zwróciła również uwagę na swoją sytuację finansową i rodzinną Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, stwierdzając, że w myśl art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem organ I instancji prawidłowo ustalił, że stronie dodatek mieszkaniowy powinien zostać przyznany w mniejszej wysokości, gdyż dane wskazane we wniosku nie odpowiadają stanowi faktycznemu, co do osoby zarządcy, kwoty ponoszonych wydatków na mieszkanie i jego powierzchni. Nadto SKO stwierdziło, że zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, o których mowa w ust. 1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Jednocześnie odnosząc się do treści odwołania strony i podanych w odwołaniu okoliczności faktycznych, SKO stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem strona składając wniosek o ustalenie uprawnienia do dodatku mieszkaniowego powinna podać dane zgodne ze stanem faktycznym i zawartą umową najmu lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zarzucając: 1. naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i deklaracji, podczas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wniosku, a obecnie strona z tego tytułu nie może ponosić tak dotkliwych konsekwencji finansowych; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, iż strona ma zwrócić różnicę w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowych we wskazanych okresach a zwrot nienależnie pobranego dodatku ma nastąpić w podwójnej wysokości wraz z odsetkami, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do wysunięcia wniosku przeciwnego, a mianowicie iż strona nie miała żadnego wpływu na wydane dokumenty w zakresie opisanej powierzchni mieszkania oraz osoby wydającej takie zaświadczenie; 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu i nie zbadaniu złożonych dokumentów do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego przez organ, przyznający dodatek mieszkaniowy, co skutkować mogło odmową przyznania takiego dodatku; 4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na obciążeniu strony skutkami prawnymi i finansowymi rzekomo błędnie wydanej decyzji, podczas gdy dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Wspólnoty Mieszkaniowej, a strona w żaden sposób nie jest wzbogacona; 5. błąd w wyliczeniu rachunkowym, wskazanym w zaskarżonej decyzji co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego przez okres 6 miesięcy; 6. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 411 pkt 2 k.c., polegającego na tym, że nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Nadto skarżący wskazał, iż czynsz płaci do rąk właściciela lokalu, tj. A. J. i nie ma żadnej relacji z zarządcą, tj. A sp. z o.o. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1). Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcia obu instancji w tej sprawie nastąpiły z naruszeniem przepisów prawa procesowego i w konsekwencji materialnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do prawidłowości i zasadności wznowienia postępowania i w konsekwencji zmiany pierwotnego wyliczenia dodatku mieszkaniowego. Wskazać należy, że dla prawidłowego ustalenia dodatku mieszkaniowego niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Podobnie w przypadku zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych koniecznym jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, możliwego do zastosowanie jednej z przesłanek – w tej sprawie wznowienia postępowania. W przedmiotowej sprawie organ wskazał na trzy przesłanki wznowienia postępowania w sprawie spornego dodatku mieszkaniowego, ale nie wyjaśnił dlaczego i w wyniku jakich okoliczności za uzasadnioną uznał konieczność wznowienia postępowania akurat z tych przesłanek; lakoniczne wskazanie podstaw z art. 145 § 1 pkt 2, 5 i 7 K.p.a. w postanowieniu wznawiającym, bez jakiegokolwiek uzasadnienia – również czyni niemożliwym zweryfikowanie prawidłowości takiego rozstrzygnięcia. Organy obu instancji ograniczyły się bowiem wyłącznie do ogólnikowego wskazywania w wydawanych orzeczeniach przesłanek z art. 145 § 1 K.p.a. - tj.: pkt 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; pkt 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w chwili wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; pkt 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji – bez dokonania jakiejkolwiek ich analizy i szczegółowego ich powiązania z konkretnymi okolicznościami analizowanej sprawy. Z akt nie wynika aby pierwotna decyzja przyznająca sporny dodatek została wydana w wyniku przestępstwa – brak jest wyroku potwierdzającego tę okoliczność. Podobnie jak brak jest w aktach orzeczenia innego organu lub sądu rozstrzygającego zagadnienie wstępne odmiennie od przyjętego w decyzji przyznającej stronie sporny dodatek. Nadto zgodnie z treścią przesłanki z pkt 5 wznowienie postępowania powinno następować z uwagi na wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem ujawnienia się dowodów po wydaniu decyzji, byleby dotyczyło to faktów, które są istotne dla sprawy, istniały w momencie wydania decyzji, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania; uchylenie bowiem decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. uwarunkowane jest łącznym spełnieniem tych warunków, a jeżeli którykolwiek z nich nie został spełniony, niemożliwym jest uchylenie decyzji ostatecznej (a contrario - jej uchylenie jest działaniem niezgodnym z prawem). Zauważyć należy, że SKO nie wskazało tych uchybień w decyzji z [...] r. nr [...] , uchylającej decyzję organu I instancji z [...] r. Tymczasem Sądowi z urzędu wiadomym jest, że decyzjami z [...] r. i [...] r. SKO uwzględniło odwołanie strony i uchyliło decyzje pierwszoinstancyjne dotyczące dodatku mieszkaniowego za inne okresy rozliczeniowe, które zapadły w tym samym stanie faktycznym i prawnym. W przywołanych decyzjach SKO wskazało na wszystkie uchybienia procedowania w sprawie. SKO nakazało wyjaśnienie: przesłanki wznowieniowej – bowiem Prezydent Miasta Z. jest organem podatkowym i prowadzi jako starosta ewidencję dla lokalu mieszkalnego, na który przyznano dodatek mieszkaniowy, a zatem z urzędu zna powierzchnię tego lokalu i mógł w tym zakresie zweryfikować powierzchnię podaną we wniosku o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego potwierdzoną przez zarządcę; statusu osoby potwierdzającej w imieniu zarządcy wniosek strony; rozważenie przeprowadzenia dowodu z umowy najmu; zbadanie umocowania osoby działającej w imieniu A spółka z o.o.; uwzględnienie treści dokumentu dotyczącego wysokości czynszu za lokal i wysokości opłat za wywóz śmieci – jako niezbędnych okoliczności dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji wzruszenia ostatecznej decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego w zawyżonej wysokości. Tut. Sąd podzielił to stanowisko i wyrokami z 12 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 770/21 i III SA/Gl 771/21 uwzględnił skargę i uchylił zaskarżone decyzje. W rozpoznawanej sprawie organy nie uwzględniły również treści art. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, z którego wynika, że: dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje: 1) najemcom albo podnajemcom lokali mieszkalnych, zamieszkującym w tych lokalach; 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego; 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych; 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem; 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu. (ust. 1). Dodatek mieszkaniowy: 1) przysługuje w związku z zamieszkiwaniem w jednym lokalu mieszkalnym albo zajmowaniem jednego lokalu mieszkalnego; 2) może przysługiwać na podstawie więcej niż jednego tytułu prawnego spośród określonych w ust. 1. (ust.2) Rozpatrując przedmiotową sprawę - zarówno organ I instancji, jak i SKO zupełnie pominęli ustalenie jaki tytuł prawny do lokalu posiadał skarżący oraz czy organ pierwszoinstancyjny z urzędu znał powierzchnię lokalu skarżącego. Jak słusznie zauważyło SKO w decyzjach kasatoryjnych dotyczących innego okresu rozliczeniowego, ustalenia te były istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Tym samym decyzje organów obu instancji nie spełniają wymogów z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., nie czynią zadość zasadzie praworządności z art. 6 K.p.a., zasadzie pogłębiania zaufania obywateli z art. 8 K.p.a., ani regule wyjaśniania podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa aby była dla strony przekonująca (art. 11 K.p.a.). Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszoinstancyjny wyda decyzję ustalając stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem powyższych wskazań Sądu. Następnie uzasadni wydane rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 K.p.a. Ze szczególną wnikliwością organ winien zbadać przesłanki wznowieniowe w tej sprawie (w postanowieniu wznawiającym podane zostały trzy: tj. z pkt 2, 5 i 7 jednak bez konkretnego uzasadnienia i podania odpowiednich okoliczności je potwierdzających) oraz wyjaśnić wszelkie wątpliwości, dotyczące odpowiedzi na pytanie, czy organ posiadał z urzędu wiedzę o powierzchni lokalu mieszkalnego, jaki tytuł prawny łączył skarżącego z A.J., z czego wynikają (z jakiej umowy) koszty wskazane we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania sądowego składa się wynagrodzenie adwokata w wysokości [...] zł przyznane na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł.