III SA/Gl 874/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...]r. wpłynął do tutejszego Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wniosek ten został sporządzony na urzędowym formularzu PPF przez K.R. – kuratora skarżącego S.R. W uzasadnieniu wniosku kurator skarżącego stwierdził, że S.R. ma 39 lat i jest na rencie tymczasowej do 2011 r. Na jego miesięczny dochód składa się kwota 750 zł tytułem renty oraz kwota 150 zł zasiłku przyznawanego przez gminę. Ten dochód praktycznie w całości jest przeznaczany na leczenie, zakup leków oraz bieżące potrzeby. K.R. zaznaczył w urzędowym formularzu PPF, że prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7 pod pozycją 7.1 urzędowego formularza, w której należy wpisać stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedstawiciel ustawowy skarżącego zamieścił sformułowanie "[...] m 2 dom do remontu". Jednocześnie stwierdził, że nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, ani żadnej innej nieruchomości. Wnioskodawca nie ma żadnych zasobów pieniężnych, jak również żadnych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 Euro. Kurator wnioskodawcy jednocześnie oświadczył, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4 ha, które jednak obecnie nie jest uprawiane i w tej sytuacji nie przynosi żadnego dochodu. Uzyskuje emeryturę w wysokości 1.100 zł miesięcznie – co daje łączny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym w kwocie 2.000 zł miesięcznie. Jednocześnie, przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy stwierdził, że ma 78 lat i jest osobą schorowaną, która wymaga leczenia i bieżącego zakupu leków, co wiąże się z określonymi wydatkami. Są to wydatki, które dodatkowo obciążają jego budżet, obok wydatków związanych z opłatami za gaz, wodę oraz zakupu opału na zimę. Wezwaniem referendarza sądowego z dnia 6 stycznia 2010 r., przedstawiciel ustawowy skarżącego S.R. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, między innymi poprzez: 1. udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego S.R. z tytułu renty i zasiłku oraz przez jego kuratora – K.R. z tytułu emerytury. W tym celu należało nadesłać przekaz pocztowy (tzw. "odcinek") potwierdzający pobranie tego świadczenia przez świadczeniobiorcę za ostatni miesiąc bądź decyzję organu rentowego potwierdzającą aktualną wysokość tego świadczenia (odpowiednio decyzję organu przyznającego stosowny zasiłek dla skarżącego); 2. nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego oraz jego ojca za rok 2008; 3. udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje K.R. do wykazanego we wniosku gospodarstwa rolnego o powierzchni 4 ha (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego) oraz udokumentowanie w ten sam sposób do kogo należy nieruchomość wskazana we wniosku o prawo pomocy jako dom o powierzchni [...] m 2, (określony jako "dom do remontu") i na jakich zasadach wnioskodawca i jego przedstawiciel ustawowy korzystają z tego domu; 4. nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego, jak również jego przedstawiciela ustawowego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS, itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie, itp.; 5. podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. W odpowiedzi na to wezwanie, przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy nadesłał jedynie pismo przewodnie z dnia [...] r. wraz z dokumentami obrazującymi stan zdrowia jego samego oraz skarżącego. W treści pisma oświadczył, że renta, którą otrzymuje S.R. wynosi 756,92 zł, sam natomiast nie składa zeznań podatkowych, ponieważ nie umie ich wypełnić. Nie potrafi również wskazać wysokości wydatków na leki. Odnośnie sformułowania "[...] m 2 dom do remontu" przedstawiciel wnioskodawcy oświadczył, że zostawił skarżącemu pomieszczenia gospodarcze o powierzchni [...]m 2 , na które składa się mieszkanie, w którym zamieszkuje skarżący. Pomieszczenia te są w remoncie. Jednocześnie oświadczył, że nie mieszka razem ze S.R. i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego ze względu na jego "chorobę i wyznanie". Miesięczne utrzymanie mieszkania wynosi około 800 zł, na co składają się koszty zakupu węgla, (około 300 zł), zakup żywności (około 300 zł), natomiast na leki i środki czystości wydaje miesięcznie około 200 zł. Przedstawiciel ustawowy skarżącego nie wypełnił natomiast w ogóle pkt 1 i 2 wezwania referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania mu prawa pomocy w części, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego obejmuje więc jedynie żądanie częściowego przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że przedstawiciel ustawowy skarżącego złożył jedynie wniosek o prawo pomocy, a jednocześnie nie udowodnił w żaden sposób, aby skarżący znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia [...]r. ograniczył się jedynie do oświadczenia, ile wynosi renta syna, wyjaśnienia, gdzie syn mieszka oraz oświadczenia ile wynoszą koszty utrzymania mieszkania skarżącego. Jednocześnie K.R. oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ze skarżącym – wbrew oświadczeniu zawartemu w rubryce nr 6 urzędowego formularza PPF. W tym zakresie występuje więc istotna sprzeczność. K.R. nadesłał jedynie dokumenty obrazujące stan zdrowia jego samego oraz skarżącego. Poza tym, kurator skarżącego w ogóle nie udokumentował dochodów osiąganych zarówno przez siebie, jak i przez syna, pomimo tego, że został przecież wezwany do nadesłania tzw. "odcinka" przekazu pocztowego albo stosownego odpisu decyzji organu przyznającego określone świadczenie. Kurator skarżącego w żaden sposób nie udowodnił, aby skarżący znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Przedstawiciel ustawowy strony nie odpowiedział na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych doprowadza do sytuacji będącej wyjątkiem od zasady zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależeć powinno od rzetelnego zbadania stanu majątkowego wnioskodawcy. Jest to jednak możliwe jedynie wtedy, gdy wnioskodawca odpowiednio udokumentuje swój stan majątkowy, wykazując między innymi czy osiąga dochód i w jakiej wysokości go osiąga. W tym zakresie nie wystarczy jedynie samo oświadczenie strony. W przedmiotowej sprawie przedstawiciel skarżącego został wyraźnie wezwany do wykazania za pomocą dokumentów wysokości otrzymywanej przez niego emerytury oraz otrzymywanej przez skarżącego renty oraz zasiłku przyznanego przez gminę. To samo odnosi się do nadesłania odpisów zeznań podatkowych złożonych za 2008 r. Dokumenty te jednak w ogóle nie zostały nadesłane, a K.R. ograniczył się jedynie do pisemnych oświadczeń w tym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że nie zostało wykazane, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.