III SA/Gl 874/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych, w kwocie 200 zł, działający w imieniu skarżącego S. R., jego kurator K. R. wniósł po raz kolejny wniosek o prawo pomocy. Urzędowy formularz wniosku PPF został podpisany przez skarżącego oraz jego kuratora. Wniosek ten zawierał żądanie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku kurator skarżącego odniósł się do meritum sprawy, stwierdzając, że "zrobił to nieświadomie, a sankcje nakłada się, jeżeli robi się świadomie". Z oświadczeń zawartych na urzędowym formularzu wynika, że skarżący S. R. nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. W rubryce nr 7 (określającej stan majątkowy skarżącego) znajduje się oświadczenie, z którego wynika, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Poza tym, nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W rubryce nr 10 (opisującej dochody skarżącego) znajdują się dwa źródła jego dochodów: renta z [...] "przepracowanych [...] lat" w kwocie 789,92 zł brutto (przyznana sądownie do dnia [...] r.) i dodatek [...] w kwocie 153 zł. Wezwaniem referendarza sądowego z dnia [...] r., przedstawiciel ustawowy skarżącego S. R. – K. R. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, między innymi poprzez: udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego S. R. z tytułu renty oraz zasiłku oraz nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych złożonych za 2009 rok. Zaznaczono jednocześnie, że należy w tym celu nadesłać przekaz pocztowy (tzw. "odcinek") potwierdzający pobranie tego świadczenia przez świadczeniobiorcę za ostatni miesiąc bądź decyzję organu rentowego potwierdzającą aktualną wysokość tego świadczenia (odpowiednio decyzję organu przyznającego stosowny zasiłek dla skarżącego). W odpowiedzi na to wezwanie, przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy nadesłał pismo przewodnie z dnia [...] r., zatytułowane jako "Podanie". W piśmie tym kurator skarżącego oświadczył, że nie pozostaje ze skarżącym i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ mieszka w budynkach gospodarczych. To skarżący S. R. mieszka sam w domu [...] z [...] i [...], który to dom przekazał mu nieodpłatnie A. R. w [...] r. Przekazał mu równocześnie nieruchomość o powierzchni [...] ha. Na dowód przekazania tych nieruchomości S. R., został dołączony akt notarialny z dnia [...]r. Kurator powtórzył informacje dotyczące dochodów skarżącego i stwierdził, że prześle takie zaświadczenie rentowe, jeśli przyśle je ZUS. Aktualnie kurator skarżącego nie może jechać po takie zaświadczenie (odcinek renty), ponieważ jest chory. Poza tym ani skarżący, ani jego kurator nie "odpisują" zeznań podatkowych, aby nie popełnić nieprawidłowości w odpisie. Sam kurator skarżącego jest aktualnie na rencie [...] od [...] r. ([...] grupa, [...], nie może podjąć żadnej pracy). Kurator strony stwierdził, że obecnie nie ma żadnych paragonów za zakup leków z powodu, "że sprawa miała być zakończona". Oświadczył on jednocześnie, że opłaty za węgiel, drzewo, remonty domu, światło, podatek, ubezpieczenie wynoszą około 500 zł miesięcznie. Sam miesięczny zakup chleba kosztuje 100 zł. Pozostała kwota 340 zł przeznaczana jest na środki czystości, leki, żywność. Do tego pisma załączono: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego, dokumentację związaną z leczeniem kuratora skarżącego i akt notarialny z dnia [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sadowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania mu prawa pomocy w części, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego obejmuje więc jedynie żądanie częściowego przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składał już w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało uzasadnione tym, że kurator skarżącego złożył jedynie wniosek o prawo pomocy, ale jednocześnie w ogóle nie udowodnił w żaden sposób, aby skarżący rzeczywiście znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Nie zostały w ogóle udokumentowane dochody osiągane przez skarżącego. Obecnie złożony został ponowny wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, rozpoznając niniejszy, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, należałoby dokonać porównania sytuacji materialnej wnioskodawcy z [...] r. (kiedy to rozpoznano pierwszy wniosek) z jego obecną sytuacją materialną. Porównanie to pozwoliłoby ustalić, czy aktualny stan majątkowy skarżącego uległ pogorszeniu, czy też poprawie, a to z kolei znalazłoby swoje odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu wydanym po rozpoznaniu wniosku. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że przedstawiciel ustawowy skarżącego złożył jedynie wniosek o prawo pomocy, a jednocześnie nie udowodnił w żaden sposób, aby skarżący znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia [...] r. ograniczył się jedynie do oświadczenia, że nie pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz do wskazania ile wynosi dochód skarżącego (renta i dodatek) i szacunkowe miesięczne wydatki. Poza tym, K. R. nadesłał jedynie dokumenty wskazujące na tytuł prawny nieruchomości skarżącego oraz dokumenty obrazujące stan zdrowia jego samego oraz skarżącego. Jednocześnie kurator skarżącego w ogóle nie udokumentował dochodów osiąganych zarówno przez siebie, jak i przez stronę, pomimo tego, że został przecież wezwany do nadesłania tzw. "odcinka" przekazu pocztowego albo stosownego odpisu decyzji organu przyznającego określone świadczenie. Kurator skarżącego w żaden sposób nie udowodnił, aby skarżący znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Przedstawiciel ustawowy strony nie odpowiedział na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym w wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Kurator skarżącego składając wniosek o prawo pomocy poprzestał jedynie na oświadczeniach złożonych na urzędowym formularzu wniosku i w piśmie z dnia [...] r. Oświadczenia te nie zostały w żaden sposób potwierdzone jakimikolwiek dokumentami. Abstrahując od tego podstawowego braku, należy zaznaczyć, że już analiza oświadczeń zawartych w dwóch wnioskach o prawo pomocy (aktualnym i wniosku z początku [...] r.) wskazuje na dość istotne rozbieżności. Aktualnie kurator wnioskodawcy oświadczył, że nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – mieszka w zabudowaniach gospodarczych, podczas, gdy strona skarżąca sama zajmuje budynek mieszkalny. Tymczasem w pierwotnym wniosku K. R. oświadczył jednak, że prowadzi wspólne gospodarstwo ze S. R.. W ocenie rozpoznającego wniosek, jest mało prawdopodobne, aby stan częściowo ubezwłasnowolnionego S. R. uległ w ciągu roku [...] r. takiej zmianie, aby K. R. przestał prowadzić z nim wspólne gospodarstwo domowe i na stałe mieszkał jedynie w budynkach gospodarczych, podczas, gdy skarżący samodzielnie zajmowałby [...] mieszkanie. Ponadto w pierwotnym wniosku, kurator strony w rubryce urzędowego formularza obrazującego majątek skarżącego oświadczył, że zajmują razem dom "do remontu" o powierzchni [...] m2 . Tymczasem w aktualnym wniosku w tej samej rubryce wskazał już także, ale o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Z aktu notarialnego z dnia [...] r. wynika, że A. R. przenosi własność tego gospodarstwa rolnego, zabudowanego domem mieszkalnym na S. R. Tak więc dane odnośnie stanu majątkowego skarżącego zawarte w pierwotnym wniosku były niepełne, ponieważ nie obejmowały mianowicie gospodarstwa rolnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych doprowadza do sytuacji będącej wyjątkiem od zasady zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależeć powinno od rzetelnego zbadania stanu majątkowego wnioskodawcy. Jest to jednak możliwe jedynie wtedy, gdy wnioskodawca odpowiednio udokumentuje swój stan majątkowy, wykazując między innymi czy osiąga dochód i w jakiej wysokości go osiąga. W tym zakresie nie wystarczy jedynie samo oświadczenie strony. W przedmiotowej sprawie przedstawiciel skarżącego został wyraźnie wezwany do wykazania za pomocą dokumentów wysokości otrzymywanej przez niego emerytury oraz otrzymywanej przez skarżącego renty oraz zasiłku przyznanego przez gminę. To samo odnosi się do nadesłania odpisów zeznań podatkowych złożonych za [...] r. Dokumenty te jednak w ogóle nie zostały nadesłane, a K. R. ograniczył się jedynie do pisemnych oświadczeń w tym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że nie zostało wykazane, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.