III SA/Gl 890/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Starszy referent Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w C.), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2 i 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku J.Ś. z dnia [...], odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym: 1) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] i [...] w łącznej kwocie [...] zł, tj.: a) składki – [...] zł, b) odsetki (liczone na [...]) – [...] 2) Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres [...] i [...] w łącznej kwocie [...] zł: a) składki – [...] zł, b) odsetki (liczone na [...]) – [...] zł. W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji ZUS w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy. Po wniesieniu wniosku, na wezwanie organu rentowego, wnioskodawca dostarczył następujące dokumenty: 1) zaświadczenie o pobycie syna w Zakładzie Karnym w H., 2) oświadczenie synowej o korzystaniu z pomocy wnioskodawczyni, 3) kserokopia świadectwa pracy syna A.K., 4) kserokopia aktu ślubu syna A., 5) akt urodzenia wnuka M., 6) załącznik do wniosku o umorzenie należności; 7) oświadczenie płatnika o nie korzystaniu z pomocy publicznej w okresie ostatnich 3 lat, 8) oświadczenie płatnika o zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, 9) zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości zarobków wnioskodawczyni, 10) zaświadczenie o zarobkach męża; 11) zaświadczenie o wysokości opłat bieżących, 12) kserokopię wyciągu z rachunku bankowego, 13) kserokopia zaległości męża z Kancelarii Komorniczej. W wyniku przeprowadzonego postępowania - w oparciu o dowody przedłożone przez stronę oraz uzyskane przez organ w toku postępowania - ZUS ustalił, iż działalność gospodarcza nie jest już przez wnioskodawcę prowadzona. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy wg jego oświadczenia składa się z 3 osób (wnioskodawczyni, mąż oraz córka). Według oświadczenia dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł netto (dochody z tytułu umowy o pracę wnioskodawczyni, wynagrodzenia za pracę męża oraz jego świadczenia rentowego). Natomiast wg dokumentów potwierdzających wysokość należnych opłat czynszowych z dnia [...] pod adresem S. ul [...] stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł (czynsz i prąd). Wnioskodawczyni utrzymuje wnuka, gdyż syn odbywa karę pozbawienia wolności. Nie korzysta z pomocy społecznej. Poprzedni wniosek o umorzenie należności z [...] został rozpatrzony negatywnie. Dalej organ rentowy przytoczył brzmienie art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. stwierdzając, iż należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Jednocześnie zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ rentowy stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w zapisie art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u.s. uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Działalność gospodarcza nie jest już co prawda przez stronę prowadzona, jednakże komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w pkt. 1, 2, 4 i 4a art. 28 ust. 3 ustawy. Wnioskodawczyni posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, z którego można dochodzić należności na drodze przymusowego postępowania egzekucyjnego. Również mąż osiąga dochody ze stosunku pracy i renty zdrowotnej. Nadto strona nie wykazała także, iż: z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną spłata należności w długim okresie czasu wiązałaby się w chwili obecnej z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł netto Udokumentowane, stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. W związku z powyższym zdaniem organu strona nie udokumentowała okoliczności przytoczonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r., uzasadniających umorzenie ze względu na trudną sytuację, gdyż po uregulowaniu niezbędnych wydatków pozostaje jej kwota [...] zł i tym samym spłata zadłużenia w [...] ratach po [...] zł + opłata prolongacyjna nie powinny stanowić nie możliwego do udźwignięcia obciążenia finansowego. Nadto końcowo organ rentowy wskazał na: 1) konieczność zachowania zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; 2) ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienie przekazania do właściwych funduszy części składek wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka została opłacona po terminie, 3) obowiązek uregulowania składek, 4) fakt, iż decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje ZUS-u do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony; 5) to, iż umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację ZUS-u z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie instytucji umorzenia mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny co w niniejszej sprawie nie zostało udokumentowane. Strona wniosła od niniejszej decyzji pierwszoinstancyjnej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS-u wskazując, że na dzienne wydatki dla całej rodziny wg wyliczeń ZUS zostaje jej [...] zł, co jest niewystarczające. Córka chodzi do szkoły co powoduje większe wydatki a mąż ostatnio chorował i otrzymał wynagrodzenie [...] zł. Nadto przebywa aktualnie na urlopie bezpłatnym, gdyż zakład nie ma pracy. Po ponownym przeanalizowaniu wymienionych dowodów w sprawie Prezes ZUS-u decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z [...], podzielając stanowisko i argumenty w niej zawarte. W konkluzji uzasadnienia decyzji drugoinstancyjnej organ rentowy nadto stwierdził, że wnioskodawczyni posiadając dochody gospodarstwa domowego w kwocie [...] zł jest w stanie podjąć się spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego w dłuższym czasie bez ryzyka braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi J.Ś. do sądu administracyjnego. W skardze podkreśliła, że sytuacja materialna jej rodziny ulega stałemu pogorszeniu, gdyż renta męża obciążona jest zajęciem komorniczym z tytułu zaległości czynszowych. Syn opuścił zakład karny ale nie może znaleźć pracy a ma na utrzymaniu żonę i [...] syna, co powoduje, że wymaga pomocy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko i argumenty prawne i faktyczne na jego poparcie, zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Podkreślono, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Na rozprawie pełnomocnik wnioskodawczyni jeszcze raz podkreślił trudną sytuacje materialna swojej rodziny i brak możliwości spłaty jakiejkolwiek kwoty należności. Wskazał, że we wspólnym gospodarstwie pozostaje jeszcze syn, synowa i wnuk. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie natomiast z art. 145 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.) lub w innych przepisach. Stosownie do unormowań art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę. Dokonana we wskazanych wyżej granicach ocena legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS pozwala stwierdzić, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należą przede wszystkim do materii prawa proceduralnego. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Strona może natomiast wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. (art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w trybie określonym w powołanym art. 83 ustawy związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została w wyniku rozparzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy k.p.a. To z kolei oznacza, że wniosek ten powinien być rozpatrzony w oparciu o odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań. Stwierdzenie to implikuje z kolei następne, a mianowicie, że decyzja II instancji stanowi wyraz ponownego rozpatrzenia sprawy, w granicach wyznaczonych wnioskiem strony oraz rozstrzygnięciem organu I instancji, do którego to rozstrzygnięcia organ odwoławczy musi się odnieść, rozstrzygając tę samą sprawę, która stanowiła przedmiot postępowania organu I instancji. Celem postępowania odwoławczego jest ponowne wnikliwe rozpatrzenie przez organ II instancji wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych zgromadzonych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w spawie, ewentualne przeprowadzenie o ile jest to konieczne uzupełniającego postępowania dowodowego z własnej inicjatywy lub na wniosek strony oraz ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Te same zasady dotyczą postępowania, które toczy się z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia w toku postępowania odwoławczego podstawowych zasad proceduralnych. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z [...], a zatem podzielając stanowisko i argumenty w niej zawarte uchybił obowiązkowi z art. 77 k.p.a. czyli wyczerpującego i wnikliwego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W szczególności powtórzył za organem I instancji, że dochody osiągane przez rodzinę wnioskodawczyni wynoszą łącznie [...] zł netto, a po opłaceniu czynszu i prądu pozostaje jej na życie [...] zł, co stanowi kwotę wystarczającą do zaspokojenia trzyosobowej rodziny i ratalnej spłaty zaległości. Pomijając ocenę tej okoliczności, której Sąd nie podziela organy obu instancji całkowicie pominęły fakt utrzymywania wnuka M. oraz pomoc udzielaną synowej i pozbawionemu wolności synowi A.K. Strona do wniosku dołączyła stosowne dokumenty, których organy w swoich rozważaniach nie uwzględniły (oświadczenie synowej, zaświadczenie z zakładu karnego i zakładu pracy syna, k.60-63 akt), a przyjmując wskazane wyżej wyliczenia całkowicie pominęły. Nie odniósł się do nich organ I instancji, który nie odniósł się do dowodów na, których oparł swoje rozstrzygniecie, gdyż nie wskazał ich w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy pominął także przedłożone przez wnioskodawczynię wraz z odwołaniem zestawienie stanu zadłużenia na dzień [...] wystawione przez Komornika sądowego. Zadłużenie należności czynszowych wynikające z tytułów wykonawczych wydanych do nakazów zapłaty wydanych przez Sąd Rejonowy w S. z [...] sygn. akt [...] oraz [...] sygn. akt [...] na łączną kwotę [...] zł, które są egzekwowane z wynagrodzenia męża wnioskodawczyni B.Ś. co Pomniejszają zatem kwotę wskazanych przez organ dochodów o [...] zł (k.120-122) co nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni i jej najbliższych. W ocenie pominięto również debet na rachunku bankowym (k. 80) i obciążenie czynszowe obejmujące 4 osoby (przyjmując inne wyliczenia na 3 osoby). Również Sąd nie podziela poglądu organów rentowych dotyczących możliwości dochodzenia zaległości w drodze egzekucji. Stwierdzenie to jest gołosłowne, aby nie powiedzieć sprzeczne z informacjami zawartymi w aktach sprawy, a w szczególności zapisem dotyczącym egzekucji własnej - "w dniu [...] dokonano zajęcia wierzytelności – tytuły wycofane w dniu [...]" czy skarbowej -" egzekucja skuteczna ostatnia wpłata [...]" Informacje te datowane są bowiem na dzień [...]. Można z nich wnioskować, ze od [...] egzekucja skarbowa jest nieskuteczna, gdyż nie dokonano żadnego zajęcia. Organ powtórnie rozpatrując sprawę nie zauważył, iż wprawdzie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wymieniono wskazane wyżej dowody (k.115), ale jak wskazano wyżej, ale nie dokonano ich oceny pod kątem ich wiarygodności i znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji nie dokonano oceny czy te dowody świadczą czy też nie świadczą np. o spełnieniu przesłanek z § 3 pkt 1) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), który mówi m.in. o: "opłacenie należności pozbawiłoby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych." Powielając błędy organu I instancji sam również nie dokonał ich oceny. Wskazane wyżej przez Sąd błędy proceduralne popełnione przez organ w decyzji drugoinstancyjnej i w poprzedzającym ją postępowaniu stanowią naruszenie art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania w toku postępowania interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli), art. 8 (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa), art. 77 § 1 k.p.a. ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy"), art. 107 § 3 k.p.a. ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej..."), które to przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Naruszenia te, w ocenie Sądu mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty strony skarżącej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na decyzję – uchyla ją, gdy organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło no mieć wpływ n wynik sprawy. Taka przesłanka w niniejszej sprawie – jak wyżej powiedziano zachodzi, wobec czego Sąd orzekł jak w sentencji.