III SA/Gl 907/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 17 października 2022 r. nr PSIII.8641.129.2022 w przedmiocie utraty prawa do stypendium uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu R. z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z 17 października 2022r. nr PSIII.8641.129.2022 Wojewoda Śląski po rozpatrzeniu odwołania skarżącej I.J. od decyzji z 19 sierpnia 2022 r. Nr [...], wydanej z upoważnienia Starosty R., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że strona została zarejestrowana jako bezrobotna od 5 sierpnia 2021r. 28 września 2021 r. strona zawarła umowę dotyczącą studiów podyplomowych - spełniając wszystkie warunki jako osoba bezrobotna, otrzymała dofinansowanie w kwocie 5.500,00 zł. W związku z podpisaniem tej umowy, decyzją z 6 października 2021 r., nabyła prawo do stypendium w wysokości 248,20 zł miesięcznie. 1.01.2022 r. uległa wypadkowi, wskutek którego doznała poważnych obrażeń. W związku z tym 22 kwietnia 2022 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, na jej wniosek, z od 8 kwietnia 2022 r. ustalił stronie stopień niepełnosprawności . Pomimo niepełnosprawności i rehabilitacji skarżąca czynnie uczestniczyła w wykładach (zajęcia odbywały się on-line). 14 maja 2022 r. podeszła do egzaminu, otrzymując dyplom ukończenia studiów podyplomowych. 5.07.2022 r., nie będąc już wtedy słuchaczką studiów podyplomowych została wezwana na komisję w sprawie złożonego wniosku do ZUS o przyznanie renty, którą otrzymała decyzją ZUS z 28 lipca 2022 r. od 1 stycznia 2022r., bo lekarz orzecznik orzekł prawo do renty od dnia powstania zdarzenia. 17 sierpnia 2022 r., organ I instancji wydał decyzję, na mocy której strona utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 1 stycznia 2022 r. Badaną w przedmiotowej sprawie decyzją z 19 sierpnia 2022 r., organ I instancji pozbawił stronę prawa do stypendium od 1 stycznia 2022 r., ponieważ ustalił, że w związku z przyznanym od 1 stycznia 2022 r. prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy, utraciła ona z tym dniem status osoby bezrobotnej. Od tego rozstrzygnięcia strona wniosła odwołanie. Rozpoznając je organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z 17 października 2022r. Wskazał, że art. 42a ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, że bezrobotnemu, któremu starosta przyznał dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych, za okres uczestnictwa w tych studiach zgodnie z ich programem przysługuje stypendium w wysokości 20% zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 i stypendium takie zostało stronie przyznane decyzją z 6 października 2021r. Strona decyzją organu rentowego z 28 lipca 2022 r. nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 stycznia 2022 r. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o promocji zatrudnienia, ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, (...), która m.in. nie nabyła prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (...). Zdaniem organu, sam fakt nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy stanowi przeszkodę do nabycia i posiadania statusu osoby bezrobotnej i korzystania ze związanych z tym świadczeń, niezależnie od faktycznego pobierania renty. Bez znaczenia jest zatem, że decyzja w tym zakresie została podjęta przez organ rentowy 28 lipca 2022 r., bo warunki posiadania statusu bezrobotnego określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy muszą być spełnione zarówno w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, jak i przez cały okres posiadania statusu bezrobotnego. Kwestie statusu bezrobotnego nie zależą od uznania organów orzekających, a wystąpienie wskazanych w przepisie okoliczności zobowiązuje organ do wydania decyzji o pozbawieniu tego statusu zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy, który stanowi, że starosta (...) pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zdaniem organu odwoławczego, skoro odwołująca z 1 stycznia 2022 r. utraciła status osoby bezrobotnej, to tym samym (a contrario) utraciła podstawę prawna do uzyskania prawa do stypendium na podstawie art. 42a ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Strona zarzuciła w niej: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 1. art. 42a ust 2-6 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez niewłaściwe (błędne) zastosowanie w sprawie wymienionych przepisów, a zwłaszcza ust. 3 i 6 polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że otrzymanie renty uprawnia do zwrotu stypendium, podczas gdy w sytuacjach wymienionych w powołanych przepisach organ nawet nie zawiesza prawa do stypendium, a sytuacje te wiążą się z uzyskaniem źródła dochodu przez stypendystę i gdyby organ przeprowadził właściwą wykładnię funkcjonalną tych przepisów, to winien przyjąć, że skarżąca poprzez uzyskanie renty uzyskała prawo do świadczeń (środków do życia) i stypendium nie powinno być nawet zawieszone, a co dopiero zwrócone, 2. art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie przyjęcie, że skarżąca nie spełniała wymagań wymienionych w tym przepisie przez cały okres wypłaty stypendium, podczas gdy skarżąca posiadała status bezrobotnego przez cały okres wypłaty jej stypendium, a decyzja o przyznaniu jej renty została wydana dopiero 28 lipca 2022 r. czyli kilka miesięcy po ukończeniu przez nią studiów podyplomowych. II. Istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy: 1. art. 7 kpa poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej, art. 8 kpa poprzez zignorowanie istotnych dla postępowania okoliczności i tym samym nadwyrężenia zaufania do organu administracji, art. 77 kpa poprzez naruszenie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 80 kpa przez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, przeprowadzenia oceny dowodów nie na podstawie wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego oraz sprzecznie z zasadami logiki, 2. art. 7 i 77, 78 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego a zwłaszcza uwzględnienia daty przyznania renty (lipiec 2022r. a nie w styczniu 2022 r.), braku wyjaśnienia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niniejszej sprawy, dowolne interpretowanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji brak istotnych dla sprawy ustaleń; 3. art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa i art. 78 kpa poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez stronę dowodów, co skutkowało oparciem rozstrzygnięcia na nie istniejących okolicznościach. III. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i mający wpływ na wynik sprawy, polegający na: 1. błędnym założeniu, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 2022 r. do dnia wydania decyzji o przyznaniu jej renty (28 lipca 2022 r.) nie pozostawała osobą bezrobotną w dacie wypłaty stypendium, przez co organ naruszył art. 7 kpa, podczas gdy skarżąca otrzymując stypendium realizując wynikający z zawartej umowy obowiązek kształcenia pozostawała osobą bezrobotną i nie wiedziała, że lekarz orzecznik wyda jej orzeczenie za kilka miesięcy o rencie i to z datą wsteczną, a następnie organ pozbawi ją z datą wsteczną statutu osoby bezrobotnej, 3. na bezzasadnym przyjęciu, że skarżąca miała wiedzę i możliwości, aby inaczej ukształtować przebieg zdarzeń, podczas gdy na każdym etapie swojego postępowania skarżąca postępowała zgodnie z obowiązującymi przepisami, ostatecznymi w danym okresie decyzjami administracyjnymi i zawartą umową, przez co organ naruszył art.7 w zw. z art. 77 § 1 kpa. Z uwagi na te okoliczności, wniosła o przeprowadzenie rozprawy, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z przesłuchania skarżącej, przeprowadzenie dowodu z akt sprawy przed organem pierwszego stopnia oraz II stopnia, zobowiązanie organu do dostarczenia całości dokumentacji akt sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 ppsa wniosła o: - o uchylenie decyzji nr PSIII.8641.129.2022 Wojewody Śląskiego z 17 października 2022 r., - o uchylenie decyzji nr [...] Starosty Powiatu R. z 19 sierpnia 2022 r., - przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu na okoliczności tam podniesione, a zwłaszcza z przesłuchania skarżącej oraz akt spraw toczących się przed organem I i II stopnia dla stwierdzenia przebiegu zdarzeń, ich chronologii, prawidłowości postępowania skarżącej, braku podstaw do zwrotu stypendium, - zobowiązanie organu do doręczenia dokumentacji z postępowań administracyjnych zakończonych decyzjami organów obu instancji, - na podstawie art. 61 § 3 ustawy ppsa o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu R. z 19. Sierpnia 2022 r., gdyż ich wykonanie grozi niebezpieczeństwem wyrządzenia dla skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, - o zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że narusza ona przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepis prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Przedmiotem skargi jest decyzja orzekająca o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, w której organ ten orzekł o utracie przez skarżącą prawa do stypendium z tytułu studiów podyplomowych. W jej podstawie prawnej organ powołał jedynie art. 42a ust. 5 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2022., poz. 690 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Stosownie do pierwszego z powołanych przepisów, bezrobotnemu, któremu starosta przyznał dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych, za okres uczestnictwa w tych studiach zgodnie z ich programem przysługuje stypendium w wysokości 20% zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1. Zgodnie zaś z drugim z nich organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Z powyższego wynika, że organ w zaskarżonej decyzji podał podstawę prawną do przyznania stronie uprawnienia, a nie jego pozbawienia. Zostało ono przyznane stronie decyzją z 6 października 2021r., co potwierdził w swym rozstrzygnięciu Wojewoda Śląski (str. 2, pkt 3 decyzji). Po wtóre, decyzja administracyjna, oprócz tego, że winna znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego (których organy w przedmiotowej sprawie nie przywołały), musi być wydana z zachowaniem wymogów proceduralnych, przewidzianych w Kpa. Zgodnie zaś z art. 155 Kpa, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jak z powyższego wynika, decyzja ws. przyznania stypendium mogła być uchylona lub zmieniona jedynie za zgodą skarżącej, a z jej pism wynika, że stanowczo się temu sprzeciwia. Wskazuje to, że organ dopuścił się naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, tj. art. 42a ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, jak i przepisów postępowania, które nie tylko mogło, ale z całą pewnością miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji orzekającej o utracie uprawnienia do stypendium pomimo tego, że nie wykazał koniecznej ku temu przesłanki ustawowej w postaci zgody strony. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni prezentowane wyżej stanowisko. W tym stanie rzeczy konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa.