III SA/Gl 909/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] r.; 2) umarza postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem strony z dnia [...] r. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. bez znaku, odmawiającą skarżącej A. D. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn.zm.) – dalej powoływana jako ustawa. Z akt sprawy wynika, że 14 kwietnia 2020r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. i została z niego zwolniona, o czym poinformowano ją pismami z 10 i 23 czerwca 2020r. Następnie 18 marca 2021r. zwróciła się o "wydanie decyzji o nieprzyznaniu przysługującej mi tarczy (zwolnienie ze składek ZUS za miesiące kwiecień/maj 2020r.)." Decyzją z [...] r. organ odmówił zwolnienia stwierdzając, że zwolnieniu z obowiązku opłacania składek podlegają należności znane na dzień rozpatrzenia wniosku i nie uwzględnia się korekt deklaracji, które wpłyną po tym dniu. Zdaniem organu, strona złożyła korektę deklaracji za kwiecień i maj 2020r. 27 sierpnia 2020r., a więc po dniu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie. Od tego rozstrzygnięcia strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła w nim, że deklaracje wrzuciła na początku maja 2020r. do skrzynki znajdującej się w holu ZUS i w związku z tym nie wydano jej potwierdzenia. Natomiast 27 sierpnia 2020r. złożyła korekty, bo dowiedziała się o braku deklaracji w systemie. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Prezes ZUS stwierdził, że "za miesiące kwiecień i maj 2020r. zostały utworzone deklaracje pochodzące z klonowania. Dlatego też zwolniono Panią z opłacania składek na podstawie tych deklaracji" a następnie "deklaracje z miesiące kwiecień i maj 2020r. zostały złożone 27 sierpnia 2020r. czyli po ustawowym terminie." W skardze na to rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 31 zq ust. 2 ustawy. Oświadczyła, że deklaracje rozliczeniowe za kwiecień i maj złożyła poprzez wrzucenie ich do skrzynki w ZUS w Z. Gdy dowiedziała się o ich braku z systemie, złożyła je ponownie 27 sierpnia 2020r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Opisał procedurę wyjmowania dokumentów ze skrzynki twierdząc, że uniemożliwiała ona przypadkowe zagubienie dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Nadto stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenia decyzji lub postanowienia albo stwierdzenia ich nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Z akt sprawy wynika, że na skutek złożenia wniosku z 14 kwietnia 2020r. organ udzielił stronie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020r., o czym poinformował stronę dwoma pismami z 10 czerwca i jednym z 23 czerwca 2020r., a pisma te znajdują się w aktach administracyjnych sprawy (brak numeracji kart). W takim zaś przypadku brak było podstaw do prowadzenia kolejnego postępowania w tym przedmiocie. Na pytanie Sądu strona na rozprawie oświadczyła, że złożyła ponownie te same deklaracje wobec ich braku w systemie ZUS. Nie były to zatem korekty, jak pisze Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji, bo niczego nie zmieniały w stosunku do pierwotnej deklaracji, lecz ich kolejne egzemplarze. Jeśli istotnie nie zostały one złożone na początku maja 2020r., jak twierdzi Prezes ZUS, a mimo to w czerwcu 2020r. organ udzielił stronie zwolnienia, to nie może skutków swych błędów przerzucać na stronę. W sytuacji zaś, gdy 18 marca 2021r. strona złożyła wniosek o wydanie decyzji odmowie przyznania zwolnienia, sprawa ta była bezprzedmiotowa, bo już załatwiona. W takim razie zasadnym było wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 Kpa, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast takie postępowanie organu, jakie miało miejsce w sprawie narusza art. 7 Kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Działania mające na celu pozbawienie strony już udzielonego zwolnienia poza jakimkolwiek trybem przewidzianym przepisami Kpa niewątpliwie nie jest ani praworządne, ani zbieżne ze słusznym interesem strony. Narusza ono także art. 8 § 1 Kpa, w myśl którego organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z pewnością cofnięcie zwolnienia już udzielonego nie budzi zaufania strony. W sprawie doszło także do naruszenia art. 9 Kpa stanowiącego, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W przedmiotowej sprawie trudno się oprzeć wrażeniu, że działanie organu było dokładnie odwrotne i że wykorzystał on nieświadomość strony, która w zaufaniu do organu złożyła wniosek o wydanie niekorzystnej dla siebie decyzji mniemając, że w ten sposób przyczyni się do wyjaśnienia sprawy rzekomo niezłożonych deklaracji. Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Natomiast na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie prowadzone z wniosku strony z 18 marca 2021r. jako bezprzedmiotowe, bo sprawa zwolnienia z obowiązku opłacania składek za kwiecień i maj 2020r. w dniu jego złożenia była już załatwiona.