III SA/Gl 913/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ), utrzymał w mocy decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. z [...] r. znak: [...], odmawiającą A.L. (dalej: strona, skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres: styczeń 2021 r. W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), art. 31zq ust. 8 i art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii C0VID-19 (Dz. U. poz. 371). W uzasadnieniu organ wskazał, 8 lutego 2021 r. Strona wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składki za styczeń 2021 r. Przywołując treść art. 31zy ust. 1 ustawy o COVID 19 i § 10 ust. 1 rozporządzenia organ wskazał, że [...] r. została Strona poinformowana o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za styczeń 2021 r.; kwota została ustalona na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do 10 lutego 2021 r. oraz stanu konta na ten dzień. Natomiast 22 marca 2021 r. ponownie Strona wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za styczeń 2021 r. Zatem decyzją z [...] r. odmówiono prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składki za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r., z uwagi na fakt, że 11 lutego 2021 r. uzyskała zwolnienie z opłacania ww. składki. Zgodnie bowiem z art. 31zq ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zwolnieniu z obowiązku opłacania należności podlegają należności z tytułu składek, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nie uwzględnia się korekt deklaracji rozliczeniowych, które wpłyną po dniu rozpatrzenia wniosku. Kwestionując powyższą decyzję Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na ustawowe prawo do złożenia korekty deklaracji. W wyniku ponownej analizy sprawy w trybie odwoławczym organ ustalił, że Strona nie spełniła warunków do zwolnienia z obowiązku opłacenia składki za styczeń 2021 r. bowiem korekta deklaracji rozliczeniowej za ww. okres została złożona 12 lutego 2021 r., a więc po dniu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie i nie ma podstaw do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w ww. deklaracji. W skardze do tutejszego Sądu Strona wniosła uchylenie powyższej decyzji ostatecznej podnosząc, że każdy płatnik ma prawo do złożenia korekt oraz deklaracji rozliczeniowych w ustawowym terminie (tj. do 31 marca 2021r), a ZUS swoją decyzją kwestionuje to prawo. W cytowanych przez organ przepisach brak jakiejkolwiek wzmianki, że odbiera się płatnikowi prawo do złożenia korekt dokumentów w ustawowo przewidzianym terminie i pozbawia się go prawa do pozytywnego rozpatrzenia korekt tych dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie; podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję, odmawiającą stronie skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za przedmiotowy miesiąc w oparciu o złożoną korektę pierwotnej deklaracji, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Na wstępie wskazać należy, że podstawę prawną kwestionowanego w tej sprawie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 31zy ust. 1 ustawy COVID w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którymi płatnikowi składek prowadzącemu na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności wymienionymi taksatywnie kodami, przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., wykazany w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w uzyskanego w miesiącu poprzednim lub analogicznym miesiącu roku poprzedniego. Dlatego też organ rozpatrując wniosek Strony z 8 lutego 2021r. w dniu [...] r. poinformował wnioskodawcę o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za styczeń 2021 r., a kwota została ustalona na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do 10 lutego 2021 r. oraz stanu konta na ten dzień. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na uprawnieniu Strony do ponownego złożenia 22 marca 2021 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za styczeń 2021 r. w oparciu o dokonaną wówczas korektę pierwotnej deklaracji. Organ uznał, że korekta deklaracji rozliczeniowej za ww. okres została złożona 12 lutego 2021 r., a więc po dniu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie i nie ma podstaw do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w ww. deklaracji. Przede wszystkim zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy kpa. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek Strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia zarówno decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i drugiej instancji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 kpa podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego i prawnego sprawy – a przynajmniej taki w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony. Strona – jak wynika z akt sprawy złożyła wniosek w dniu 8 lutego 2021 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, który organ rozpatrzył i [...]r. informując wnioskodawcę o zwolnieniu wg dokumentów rozliczeniowych złożonych do 10 lutego 2021 r. oraz stanu konta na ten dzień. Jednakże Strona ponownie 22 marca 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za styczeń 2021 r. w oparciu o dołączoną korektę deklaracji. Natomiast organ w ogóle nie wyjaśnił w oparciu o obowiązujący system prawa okoliczności czy Strona była uprawniona do dokonania takiej czynności. Kwestię tę bowiem zawarł w jednym zdaniu tj., że nie uwzględnia się korekt deklaracji rozliczeniowych, które wpłyną po dniu rozpatrzenia wniosku. Podczas gdy art. 31zq w ust. 3 ustawy o COVID-19 stanowi, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych m.in. za styczeń 2021 r. - do dnia 30 kwietnia 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Tą normą zatem ustawodawca jednoznacznie określił ramy czasowe do dokonywania przez uprawnione podmioty koniecznych czynności celem realizowania swoich uprawnień. Skoro termin do wnioskowania o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, składania deklaracji, korekt i dokumentów upływał z dniem 30 kwietnia 2021 r. to tym samym aż do tego dnia wnioskodawca miał prawo korygować wszystkie swoje wcześniejsze wnioski i podania. Natomiast obowiązkiem organu, w oparciu o wyżej wskazane naczelne normy postępowania, było rozpatrzenie kolejnego wniosku i wydanie stosownej decyzji. Zatem wyżej cytowana norma miała istotne, decydujące wręcz znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy, a została zupełnie pominięta przez organy obu instancji. Tym samym zupełnie nie wyjaśniono kluczowych dla rozstrzygnięcia kwestii. W konsekwencji więc należało uznać, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 kpa, zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił także wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. W żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń i argumentów podnoszonych przez Stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czym naruszył podstawową zasadę procesową z art. 11 kpa – realizacji przekonywania. która nakazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia decyzji organów obu instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.