III SA/Gl 915/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca, działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że wspólne gospodarstwo prowadzi z bezrobotnym mężem. Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Poza zarejestrowaną na nazwisko skarżącej działalnością gospodarczą z tytułu której uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.500,00 zł - jako składniki posiadanego majątku - wymieniła zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce oszczędności rzędu 3.000,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki oszacowała w następujący sposób: leasing ciągnika [...] (3.300,00 zł), leasing ciągnika [...] (2.200,00 zł), leasing samochodu marki [...] (3.000,00 zł), raty zaciągniętych kredytów w "A" i "B" (1.000,00 zł i 1.150,00 zł). Jednocześnie wskazała, że wobec jej osoby organ wszczął postępowanie egzekucyjne w wyniku którego majątek firmy został częściowo zabezpieczony na kwotę 18.730,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: dokumenty źródłowe wskazujące na zaciągnięte w ramach prowadzonej działalności kredyty i pożyczki, zawarte umowy leasingu, ewidencję środków trwałych, gdzie pod poz. 10 i 16 wpisano ciągniki siodłowe [...] i [...], deklarację VAT-7K dla celów podatku od towarów i usług, gdzie za drugi kwartał wykazano następującą podstawę opodatkowania 355.008,00 zł, księgę przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze bieżącego roku, gdzie łączny przychód wynosił 668.768,20 zł i po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniósł stratę w kwocie 278.850,70 zł, a nadto wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w "B". Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Należy bowiem zauważyć, że miesięczny dochód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności wynosi 3.500,00 zł netto (vide: rubryka nr 10 formularza). Dodatkowo posiada jeszcze zgromadzone oszczędności w kwocie 3.000,00 zł. W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby poniesienie należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego, który wynosić będzie 1.118,00 zł, leżało poza zasięgiem jej możliwości finansowych, skoro wydatki związane z koniecznym utrzymaniem czteroosobowej rodziny, mimo wezwania w tym zakresie, nie zostały w żaden sposób podane. Te natomiast, które wymieniono w rubryce nr 11 dotyczyły prowadzonej działalności. Nie mogły być zatem brane pod uwagę, jako że zalicza się je do kosztów uzyskania przychodu, które każdy przedsiębiorca ponosi pomniejszając tym samym dochód do opodatkowania. Powyższe odnosi się również do poniesionej w związku z prowadzoną działalnością straty, która w miesiącu czerwcu wynosiła 52.079,36 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). Ta bowiem stanowiła nadwyżkę kosztów nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie 135.700,88 zł. Nie mogła zatem odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że mimo wskazanej wyżej straty i zajęcia rachunku bankowego prowadzonego w "B", saldo dostępne, którym skarżąca w ramach prowadzonej działalności mogła swobodnie dysponować wynosiło na koniec lipca 22.200,28 zł. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Należy bowiem zauważyć, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Natomiast planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Tymczasem jak ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych skarżąca w 2016 r. dokonała zakupu nowych środków trwałych w postaci samochodu marki [...] rok prod. 2001 (poz. 19) choć jej zadłużenie z tytułu umowy o linię kredytową na dzień [...] 2016 r. wynosiło 55.000,00 zł. Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.