III SA/Gl 919/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną złożoną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2014 r. "A" Spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w C złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka oświadczyła, że uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia z dnia [...] r. została postawiona w stan likwidacji. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie posiada środków na uiszczenie opłaty. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł. Spółka we wniosku nie podała informacji co do wartości środków trwałych ani co do wysokości zysku lub strat spółki za ostatni rok obrotowy. Pismem z dnia [...] r. Spółka została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego, deklaracji podatkowych VAT-7, przedłożenie sprawozdania finansowego (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za ostatni rok obrotowy, oraz przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie Spółka nadesłała pismo z dnia [...] r. wraz z rocznym zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za 2013 r. wraz z informacją o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz dochodach wolnych i zwolnionych od podatku CIT-8/O za 2013 r.; miesięczne deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2014 r.; wydruk z rachunku Spółki w "B" S.A. – listę blokad na rachunku na dzień 1 lipca 2014 r. – od lipca 2014r. na rachunku nie były dokonywane żadne operacje również blokady nie uległy zmianie; wydruki z rachunku Spółki w Banku "C" S.A. z dnia 1 lipca 2014 r. i 9 września 2014 r. wykazujące saldo ujemne [...] zł – we wskazanym okresie na rachunku nie były dokonywane żadne operacje; wydruk z ewidencji środków trwałych z dnia 9 września 2014 r. – pozycje od 14 do 35 oraz 51 zostały zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C E. O. w sprawie [...]; oraz zawiadomienie o zajęciu Komornika Sadowego przy Sadzie Rejonowym w C E. O. w sprawie [...]. Ponadto w piśmie tym pełnomocnik skarżącej Spółki poinformował, że na dzień [...] r. Spółka nie posiadała sporządzonego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w C, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Zdaniem Sądu w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Odnosząc powyższe uregulowania do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanki upoważniających do zastosowania instytucji zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do niej. Skarżąca Spółka przesłała bowiem jedynie wyciągi z dwóch rachunków bankowych z Banku "C" i "B". Nie oświadczyła jednak na żadnym etapie postępowania, że są to jedyne rachunki bankowe jakimi dysponuje. Zatem nie można wykluczyć, że dla Spółki prowadzone są inne rachunku przez inne banki, na które wpływają kwoty pieniężne. Ponieważ, jak podniesiono wyżej, regułą jest partycypacja stron w kosztach postępowania sądowego a wyjątkiem przeniesienie obowiązku współfinansowania tego postępowania na Skarb Państwa, dlatego też nie można przyjąć w tym zakresie domniemania na korzyść wnioskodawcy. Przeciwko przyznaniu prawa pomocy przemawia również treść zeznania podatkowego za rok 2013. Należy podkreślić, że Spółka osiągnęła w ubiegłym roku przychód w wysokości [...] zł przy kosztach jego uzyskania wynoszących [...] zł. To z kolei prowadzi do wniosku, że w roku 2013 Spółka obracała środkami pieniężnymi w relatywnie dużej wysokości. Trudno w tym kontekście zaaprobować oświadczenie o braku środków w kasie Spółki w chwili obecnej, tym bardziej, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi 750 zł, czyli znacznie mniej niż dochód Spółki osiągnięty w roku ubiegłym. Na koniec zwraca uwagę, że skarżąca Spółka nie przedłożyła sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy, choć należy zwrócić uwagę, że niedochowanie przepisów ustawy o rachunkowości nie powinno być honorowane zwolnieniem z kosztów sądowych, nadto jego niezłożenie również uniemożliwia przyjęcie niezdolności do pokrycia tychże kosztów. Dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie jest bez znaczenia, jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała, wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowania sądowego. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (patrz WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.