III SA/Gl 92/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na w/w decyzję, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, rady prawnego, bądź doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że w chwili obecnej jej wynagrodzenie zostało zajęte w toku postępowania prowadzonego przez organ celny. Opłaty sądowe w przedmiotowych sprawach są bardzo wysokie i skarżącej nie stać na ich poniesienie bez uszczerbku utrzymania siebie samej i swojej rodziny. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem I.C. oraz córką K.C. (12 lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa składają się wynagrodzenia uzyskiwane z tytułu umów o pracę: skarżącej (1.500 zł brutto) oraz jej męża (1.500 zł brutto). Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości. Mieszkanie o powierzchni [...] m2, zajmowane przez rodzinę strony stanowi własność jej męża. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Strona skarżąca przedstawiła szacunkowo koszty utrzymania mieszkania: 1.200 zł (łącznie opłaty za mieszkanie, prą, gaz); 100 zł (opłaty za lekarstwa męża skarżącej); oraz pomoc niepełnosprawnemu ojcu (lekarstwa, wizyty lekarskie, pomoc finansowa). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 lutego 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała: PIT-11 za 2011 r.; aneks do swojej umowy o pracę; zestawienie wynagrodzeń małżonka skarżącej za rok 2010 (w piśmie przewodnim z dnia [...]r., skarżąca oświadczyła, że na podobnym poziomie kształtowały się wynagrodzenia jej męża w 2011 r.); zestawienie należności czynszowych dotyczących mieszkania męża skarżącej; oraz pokwitowanie zapłaty za prąd i gaz (w przeliczeniu na walutę polską, opłaty te wynoszą 520 zł). Dokumenty dotyczące małżonka wnioskodawcy (zestawienie wynagrodzeń, należności czynszowych i pokwitowania opłat za prąd i gaz) są dokumentami wystawionymi i sporządzonymi w języku czeskim. Do akt skarżąca nadesłała również: ugodę z dnia [...]r. zawartą z ZBM Sp. z o.o. w C., określająca warunki spłaty zadłużenia i eksmisji z lokalu położonego w C. przy ul. [...]; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r., ustalające stopień niepełnosprawności ojca strony, A.I. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca jednak nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawca nadesłała część dokumentów, o które była wzywana. W aktach znajdują się zaświadczenia, z których wynika, że skarżąca jest zatrudniona w kraju, natomiast jej mąż I.C. zatrudniony jest w Republice Czeskiej. Strona nadesłała jedynie swoje zeznanie podatkowe za rok 2011, nie nadesłała natomiast stosownego odpowiednika takiego dokumentu, odnoszącego się do jej męża. Wątpliwości wzbudza rzeczywiste miejsce zamieszkania skarżącej. Z jej oświadczenia wynika bowiem, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoim mężem oraz córką. Na urzędowym formularzu oraz w piśmie przewodnim z dnia [...]r., skarżąca podała swój adres zamieszkania, jako: ul [...] w C. Na druku urzędowego formularza PPF jednak konsekwentnie stwierdza, że zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni [...]m2, stanowiącym własność swojego męża I.C. Mieszkanie męża strony, jest jednak położone w Republice Czeskiej i posiada adres: [...],[...] C. W tej sytuacji nie można jednoznacznie stwierdzić, gdzie skarżąca w rzeczywistości mieszka, albowiem podaje polski adres w C.( [...]) i stwierdza jednocześnie, że mieszka razem z mężem i ich wspólną córką w mieszkaniu należącym do jej męża, a to mieszkanie znajduje się w C. Co istotne, skarżąca wykazuje ogólnie, jakie są wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w Republice Czeskiej. Brak rachunków dotyczących mieszkania położonego w Polsce. Skarżąca nadesłała również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojego ojca A.I. z 2007 r. Abstrahując od tego, że wg oświadczenia skarżącej, nie pozostaje ona ze swoim ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym, to na urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że pomaga swojemu niepełnosprawnemu ojcu (zakup lekarstw, opłacanie wizyt lekarskich oraz udziela mu ogólnej pomocy finansowej). W tej sytuacji, pismem referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r., (w jego końcowej części) wezwano stronę o sprecyzowanie jakie koszty pochłania miesięcznie pomoc niepełnosprawnemu ojcu. Wnioskodawca tymczasem w ogóle nie określiła tych kosztów. Na formularzu skarżąca wskazała jaką postać przyjmuje pomoc udzielana przez nią ojcu, jednak w ogóle nie wskazała na kwoty pieniężne które na tę pomoc przeznacza. Skarżąca nie przedłożyła żadnych rachunków zakupu leków, opłat za wizyty lekarskie, czy też stosownego oświadczenia złożonego przez jej ojca. Strona w swoim piśmie przewodnim nie wyjaśnia tej kwestii i nie podaje nawet szacunkowej kwoty pieniężnej swojej pomocy ojcu. W tym stanie rzeczy nie sposób stwierdzić jaka jest kwota tej pomocy i w jakim stopniu wpływa ona na całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto, strona oświadczyła w uzasadnieniu swojego wniosku, że jej wynagrodzenie zostało zajęte w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez organ. Faktu tego jednak nie wykazała za pomocą żadnego dokumentu. Brak stosownego zaświadczenia, czy pisma informującego o zajęciu przez organ jej wynagrodzenia, brak również stosownego potwierdzenia tego faktu przez pracodawcę wnioskodawcy. W aktach znajduje się jedynie kserokopia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego sporządzonego przez organ celny. Z pisma tego nie wynika jednak, że w toku postępowania egzekucyjnego zostało zajęte wynagrodzenie skarżącej. Pozostało jeszcze jedno istotne zagadnienie. Strona została mianowicie wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r. także do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W przedmiotowej sprawie chodziło o wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez samą skarżącą oraz jej męża I.C., czyli o wyciągi rachunków bankowych posiadanych przez osoby osiągające dochód, z którymi skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym zakresie, wnioskodawca nie nadesłała żadnych dokumentów źródłowych, co więcej, w żaden sposób nie ustosunkowała się również do tej części wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Tym samym, strona nie wykazała w sposób pełny i wyczerpujący, jaki jest całokształt jej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy, rozpoznając wniosek strony, nie można stwierdzić, jaka jest jej rzeczywista, faktyczna "wydolność" finansowa. W sytuacji, w której skarżąca nawet nie ustosunkowała się do kwestii rachunków bankowych osób, które tworzą jej wspólne gospodarstwo domowe, nie można z pewnością stwierdzić, że osoby te nie posiadają kont bankowych. Należy stwierdzić, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r., skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą, osiągającą dochód – w tym przypadku z mężem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. W tym zakresie strona wykazała, jakie dochody osiągają ona sama i jej mąż, nadsyłając stosowne zaświadczenia o ich wynagrodzeniach. Skarżąca miała jednak nadesłać także wydruki z kont bankowych (własnego i swojego męża), obrazujące operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W ten sposób wnioskodawca wykazałaby w sposób pełny i wyczerpujący, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa w jej gospodarstwie domowym. Możliwe byłoby w tym przypadku udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy osoby te mają zgromadzone jakieś środki finansowe i oszczędności na swoich rachunkach bankowych. Fakt ten w sposób oczywisty rzutowałby także na zdolność finansową skarżącej i jej małżonka, jako, że tworzą przecież wspólne gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Stan kont bankowych wskazuje w sposób jasny i przejrzysty na możliwości finansowe określonego podmiotu. To właśnie analiza kont bankowych strony skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe niejednokrotnie wskazuje bezpośrednio na to, czy wnioskodawca posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, jeżeli wnioskodawca wykazała fakt zatrudnienia i pobierania wynagrodzeń przez siebie sama i swojego męża, a nie nadesłała jednocześnie wyciągów z rachunków bankowych i fakt ten pominęła całkowitym milczeniem (wszak nie oświadczyła przykładowo, że rachunków bankowych nie posiadają), to w istocie nie wiadomo jaką gotówką we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca jest w stanie dysponować. Tym samym trudno jest zweryfikować, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponosić kosztów sądowych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.