III SA/Gl 920/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję, strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, nie zakreślając jednak na formularzu zakresu wniosku. Należało w tej sytuacji przyjąć, że wniosek obejmował jedynie żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca spółka jest w niniejszym postępowaniu reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, a w takiej sytuacji brak byłoby w praktyce podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że w 2011 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł, natomiast strata poniesiona przez spółkę w roku 2012 zamknęła się w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w "B" S.A., a na koncie występuje debet, czyli saldo ujemne w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 4 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, wnioskodawca nadesłała dokumenty przedstawiające stan finansowy spółki. Na materiał dowodowy składają się: kserokopia bilansu, rachunku zysków i strat i informacji dodatkowej za rok 2011 i za rok 2012; kserokopie deklaracji VAT – 7 za okres od lutego 2013 r. do kwietnia 2013 r.; ewidencję środków trwałych (wydruk z dnia [...] r.); raport kasowy za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; kserokopia zeznania podatkowego spółki za 2012 r. (CIT – 8). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Spółka nie przedłożyła do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego posiadanego w "B" S.A. Co więcej, pełnomocnik procesowy strony, w piśmie przewodnim z dnia [...] r. wniósł o zwolnienie skarżącej z obowiązku składania wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące. Wniosek ten uzasadniono tym, że wyciąg z rachunku bankowego spółki za trzy ostatnie miesiące obejmuje łącznie 300 stron wydruku, a spółka w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych na tym rachunku. Trudno się ustosunkować do tego wniosku. Po pierwsze, wyciąg taki pozwoliłby dokonać analizy bezpośredniej kondycji finansowej spółki oraz jej możliwości płatniczych. Z rachunku tego wynikałoby jaka jest ilość i częstotliwość poszczególnych transakcji (zarówno uznaniowych, jak i obciążeniowych), jaką gotówką wnioskodawca jest w wstanie dysponować. Jeżeli wyciąg taki liczy rzeczywiście 300 stron, wynika z tego, że na rachunku tym dokonywane są z bardzo dużą częstotliwością liczne operacje bankowe. Trudno orzekać o możliwościach płatniczych spółki nie dokonując analizy wyciągu z jej rachunku bankowego – szczególnie w takim przypadku. Ponadto, jeżeli rzeczywiście na rachunku tym spółka nie posiada środków, to wyciąg taki stanowiłby istotny dokument źródłowy, pozwalający potwierdzić ten fakt. Wnioskodawca nadesłała do akt raporty kasowe za okres od dnia [...] . do dnia [...] r. (listy księgowań). Z analizy tych raportów wynika, że oprócz wypłat z kasy (pozycja "debet") następują również z dużą częstotliwością wpłaty do kasy (pozycja "credit"). Co istotne, zasadnicza część tych wpłat, to wpłaty własne. Natomiast wartość poszczególnych wpłat wyraża się relatywnie wysokimi kwotami pieniężnymi. Dla przykładu należy wyszczególnić wpłaty własne, dokonane w tym okresie, których wartość pieniężna przekracza [...] zł: [...] zł (4 marca ); [...] zł (5 marca); [...] zł (6 marca); [...] zł (7 marca); [...] zł (11 marca); [...] (12 marca); [...] zł i [...] zł (15 marca); [...] zł (18 marca); [...] zł (19 marca); [...] zł (22 marca); [...] zł i [...] zł (25 marca); [...] zł (26 marca); [...] zł (28 marca); [...] zł i [...] zł (29 marca); [...] zł (2 kwietnia); [...] zł i [...] zł (5 kwietnia); [...] zł i [...] zł (8 kwietnia); [...] zł (11 kwietnia); [...] zł (12 kwietnia); [...] zł i [...] zł (15 kwietnia); [...] zł (18 kwietnia); [...] zł (19 kwietnia); [...] zł (22 kwietnia); [...] zł (24 kwietnia); [...] zł i [...] zł (26 kwietnia); [...] zł (29 kwietnia); [...] zł (30 kwietnia); [...] zł (1 maja); [...] zł i [...] zł (6 maja); [...] zł (7 maja); [...] zł (9 maja); [...] zł (10 maja); [...] zł i[...] zł (13 maja); [...] zł (14 maja); [...] zł (16 maja); [...] zł i [...] zł (17 maja); [...] zł i [...] zł (20 maja); [...] zł (21 maja); [...] (22 maja); [...] zł i [...] zł (24 maja); [...] zł (27 maja); [...] zł (31 maja). Z powyższego, obszernego zestawienia wynika, że w kasie spółki znajdują się jednak środki pieniężne, które pozwoliłyby uiścić skarżącej spółce wpis sądowy od skargi we wszystkich trzech sprawach, które toczą się aktualnie przed tutejszym Sądem. Wpłaty własne do kasy spółki są dokonywane regularnie, z dużą częstotliwością, a wpłacane kwoty są wysokie. Co istotne, stan kasy spółki wykazuje stabilność i równowagę między wpłatami i wypłatami. Brak jest w kasie długotrwałej przewagi pozycji debetowych nad kredytowymi. Odnośnie nadesłanych przez spółkę deklaracji VAT – 7, należy stwierdzić, że wskazują one bardzo wysoką podstawę opodatkowania: w lutym 2013 r. – [...] zł; w marcu 2013 r. – [...] zł i w kwietniu 2013 r. – [...] zł. Faktem jest, że kwoty te nie wskazują na przychód, czy też ogólnie, szeroko rozumiane zyski spółki, wskazują jednak na rozmiar obrotu, na rozmiar wartości czynności handlowych dokonywanych przez spółkę w ramach uczestnictwa w obrocie gospodarczym. Z analizy tych deklaracji wynika, że spółka prowadzi aktywną i regularną działalność – działalność, która zapewnia jej generalną płynność finansową. Powyższa analiza implikuje wniosek, że skarżąca powinna być w stanie wygenerować kwotę [...] zł będącą sumą wpisów sądowych od skarg w trzech sprawach wnioskodawcy, toczących się aktualnie przed tutejszym Sądem (sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 919/13 – 921/13). Należy również odnieść się do podkreślanej przez wnioskodawcę kwestii ponoszonych przez nią strat w toku prowadzonej działalności gospodarczej. Odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Ponadto, należy stwierdzić, że pojęcie "straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej", która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Z analizy raportu kasowego wnioskującej spółki wynika, że jest ona w stanie wygenerować znaczne kwoty, które mogłaby także przeznaczyć, zarówno na uiszczenie wpisu sądowego od wszystkich skarg, jak również ponosić dalsze koszty sądowe w tych sprawach. Stwierdzenie to wspiera również analiza deklaracji VAT – 7, wskazujących na duże obroty, jakie wnioskodawca wykazuje w swojej działalności gospodarczej. Dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Podsumowując, należy stwierdzić, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością rozpoznającego wniosek jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącej (tak WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.