III SA/Gl 920/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu [...] w K. z dnia [...]r., nr [...],[...] w przedmiocie opłaty za wydobywanie [...] bez koncesji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2016 r. Wraz ze skargą na ww. decyzję Prezesa Wyższego Urzędu w K., wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPPr. W uzasadnieniu wniosku spółka stwierdziła że, nie posiada środków wystarczających na poniesienie opłaty z uwagi na ciążące na niej zobowiązania oraz wykonywanie inwestycji na terenie nieruchomości przy ul. [...] w B. Brak tych środków wynika również z bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. Z oświadczenia spółki wynika, że jej kapitał zakładowy zamyka się w kwocie 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 60.776,08 zł, natomiast w ostatnim roku obrotowym spółka osiągnę zysk w kwocie 26.523,68 zł. Spółka posiada rachunek bankowy – w B, na którym znajduje się, wg oświadczenia, kwota 9,23 zł. Jednocześnie w kasie spółki znajdują się środki pieniężne w kwocie 168.666,13 zł, natomiast należności krótkoterminowe stanowią kwotę 74.330,14 zł, a zobowiązania krótkoterminowe – 316.825,07 zł. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz stwierdził, że spółka nie zdołała wykazać, aby złożony przez nią wniosek zasługiwał na uwzględnienie. W 2015 r. skarżąca wygenerowała zysk, natomiast przychód netto ze sprzedanych produktów, towarów i materiałów wzrósł z kwoty 78.444 zł w 2014 r. do kwoty 1.330.563,60 zł na koniec 2015 r. w sposób wyraźny wzrosły również aktywa krótkotrwałe spółki. W takiej sytuacji trudno przyjąć, że wnioskodawca nie dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.396 zł. Od postanowienia tego wniesiony został sprzeciw. Strona wniosła o uchylenie w całości zarządzenia referendarza sądowego i o uwzględnienie wniosku skarżącej poprzez zwolnienie spółki w całości z uiszczenia opłaty sądowej. W uzasadnieniu sprzeciwu strona oświadczyła, że zysk wypracowany przez spółkę w roku ubiegłym będzie musiał być przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych. Ponadto, zobowiązania, które skarżąca zaciągnęła celem wykonania m. in. robót budowlanych na terenie nieruchomości przy ul. [...] w B. są na tyle wysokie, że w kasie spółki nie ma środków, które wystarczałyby na poniesienie wysokiej opłaty od skargi. Ponadto strona stwierdziła, że postępowanie administracyjne nie zostało wszczęte przez spółkę, lecz przez organ. Tym samym postępowanie sądowoadministracyjne nie zostało wszczęte z inicjatywy skarżącej spółki, lecz organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjął jedynie ogólną polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, poczynionymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że kwestia zasadności rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji oraz kwestia prawidłowości procedowania organu jest przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy sądowej. Rozstrzygnięcie to następuje w formie wyroku wydanego po przeprowadzeniu rozprawy głównej. Kwestia ta w żadnym wypadku nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, które jest postępowaniem wpadkowym. Jednocześnie kwestia prawidłowości zaskarżonego aktu administracyjnego nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uwagi na nieprzedstawienie wraz ze sprzeciwem żadnych nowych okoliczności, ani materiałów źródłowych, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. Ustalenia poczynione przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu są prawidłowe. Faktem jest, że na koniec ubiegłego roku spółka wykazała znaczny przychód ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów – znacznie wyższy, aniżeli przychód uzyskany z tego tytułu w poprzedzającym, 2014 r. zwiększeniu uległy aktywa trwałe spółki oraz wzrosły w sposób istotny krótkoterminowe aktywa finansowe spółki. Istotne jest również to, że na dzień złożenia druku urzędowego formularza PPPr, stan środków w kasie spółki wynosił 168.666,13 zł – wg oświadczenia spółki, złożonego na tym formularzu. Kwota ta wskazuje na to, że spółka była w stanie wygospodarować kwotę 2.396 zł i przeznaczyć ją na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Jeżeli spółka posiada zobowiązania w kwocie 316.825,07 zł, to fakt ten nie przesądza o niemożliwości uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie, we wskazanej wyżej kwocie. Zobowiązania spółki nie korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed obowiązkiem uregulowania kosztów sądowych. Koszty sądowe zaliczają się bowiem do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Nie zasługuje na uwzględnienie argument wnioskodawcy, że zaciągnął wysokie zobowiązania celem wykonania robót budowlanych. Zaciąganie tego typu zobowiązań jest normalną praktyką w toku prowadzonej działalności gospodarczej. Trzeba bowiem stwierdzić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym, w świetle przedstawionego przez wnioskodawcę materiału źródłowego, jest on w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 2.396 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.