III SA/Gl 921/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. nr [...] z [...] r., skarżąca Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, że stronę skarżącą reprezentuje fachowy pełnomocnik, a strona wypełniając wniosek nie zakreśliła dokładnego zakresu wniosku, w takiej sytuacji nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku Spółka oświadczyła, że w 2011 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł, natomiast strata poniesiona przez spółkę w roku 2012 r. zamknęła się w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, ze kapitał zakalcowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł. Z wypełnionego formularza PPPr wynika, że Spółka posiada rachunek bankowy w Banku "B" S.A., a na koncie występuje debet, czyli saldo ujemne w kwocie [...] zł. W związku z niewystarczającymi informacjami o stanie majątkowym spółki pismem z dnia 4 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie Spółka przedłożyła dokumenty przedstawiające stan finansowy Spółki. Na materiał dowodowy składają się: kserokopia bilansu, rachunku zysków i strat i informacji dodatkowej za rok 2011 i za rok 2012, kserokopie deklaracji VAT – 7 za okres od lutego 2013 r. do kwietnia 2013 r., ewidencję środków trwałych (wydruk z dnia 17 czerwca 2013 r.), raport kasowy za okres od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., kserokopia zeznania podatkowego spółki za 2012 r. (CIT-8). Na podstawie nadesłanych dokumentów postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem dnia 19 lipca 2013 r. skarżąca Spółka złożyła od tego postanowienia sprzeciw w którym zarzuciła referendarzowi sądowemu, że niewłaściwie ocenił kondycje finansową Spółki, bowiem skupił się jedynie na jej przychodach, a także tym, że do kasy Spółki regularnie wpłacane są środki finansowe, a Spółka wykazuje w deklaracji VAT-7 wysoką podstawę opodatkowania. Do sprzeciwu Spółka dołączyła kserokopie pism z Banku "B" S.A. w którym posiada rachunek bankowy, dotyczących obniżenia kwoty limitu kredytowego jak również żądanie spłaty zobowiązań wobec Banku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. w C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów Przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Spółka nie przedłożyła do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego posiadanego w Banku "B" S.A., co więcej, w piśmie przewodnim z dnia 19 czerwca 2013 r. pełnomocnik Spółki wniósł o zwolnienie strony z obowiązku składania wyciągu z rachunku bankowego Spółki za trzy ostatnie miesiące, gdyż obejmuje łącznie 300 stron wydruku, a Spółka w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych na tym rachunku. Informację o takiej samej treści pełnomocni Spółki zawarł w sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013 r. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że wyciąg taki pozwoliłby na dokonanie analizy bezpośredniej kondycji finansowej Sspółki oraz jej możliwości płatnicze. Z rachunku tego wynikałoby jaka jest ilość i częstotliwość poszczególnych transakcji (zarówno uznaniowych jak i obciążeniowych), jaką gotówką Spółka jest w stanie dysponować. Jeżeli wyciąg taki liczy rzeczywiście 300 stron, to wynika z tego , że na rachunku tym dokonywane są z bardzo dużą częstotliwością liczne operacje bankowe. Trudno jest orzekać o możliwościach płatniczych Spółki nie dokonując analizy wyciągu z jej rachunku bankowego, szczególnie w takim przypadku. Z drugiej strony, jeśli rzeczywiście na rachunku tym Spółka nie posiada środków, to wyciąg taki stanowiłby istotny dokument źródłowy pozwalający potwierdzić ten fakt. Spółka złożyła do akt sadowych raporty kasowe za okres od 1 marca 2013 r. do dnia 31 jaja 2013 r. (listy księgowań). Na podstawie dokonanej analizy wynika, ze oprócz wypłat z kasy (pozycja "debet") następują również z dużą częstotliwością wpłaty do kasy (pozycja "credit"). Istotne w tym jest, że zasadnicza część tych wpłat, to wpłaty własne. Natomiast wartość poszczególnych wpłat wyraża się relatywnie wysokimi kwotami pieniężnymi. Dla przykładu należy wyszczególnić wpłaty własne, dokonane w tym okresie, których wartość pieniężną przekracza [...] zł: [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...]marca); [...] zł i [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...]marca); [...]zł ([...]marca); [...] zł i [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] marca); [...] zł i [...] zł ([...] marca); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł i [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł i [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł i [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł i [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...] zł ([...] kwietnia); [...]zł ([...] maja); [...] zł i [...] zł ([...] maja); [...] zł ([...] maja); [...] zł ([...] maja); [...] zł ([...] maja); [...] zł i [...]zł ([...] maja); [...] zł ([...] maja); [...] zł ([...] maja); [...] zł i [...]zł ([...][...] maja); [...]zł i [...]z ([...] maja); [...]zł ([...] maja); [...]zł ([...] maja); [...] zł i [...]zł ([...] maja); [...]zł ([...] maja); [...]zł ([...] maja). Z obszernego zestawienia wynika, że w kasie Spółki znajdują się jednak środki pieniężne, które pozwoliłyby uiścić jej wpis sądowy od skargi we wszystkich trzech sprawach, które toczą się aktualnie przed tutejszym Sądem. Wpłaty własne do kasy Spółki są dokonywane cyklicznie, z dużą częstotliwością, a wpłacane kwoty są wysokie. Co ważne, stan kasy Spółki wykazuje stabilność i równowagę między wpłatami i wypłatami. Brak jest w kasie długotrwałej przewagi pozycji debetowej nad kredytowymi. Odnośnie nadesłanych przez Spółkę deklaracji VAT – 7, należy stwierdzić, że wskazują one bardzo wysoką podstawę opodatkowania: w lutym 2013 r. – [...] zł, w marcu 2013 r. – [...] zł i w kwietniu 2013 r. – [...] zł. Faktem jest, ze kwoty te nie wskazują na przychód, czy też ogólnie, szerokorozumiane zyski Spółki, wskazują jednak na rozmiar obrotu, na rozmiar wartości czynności handlowych dokonywanych przez Spółkę w ramach uczestnictwa w obrocie gospodarczym. Z analizy tych deklaracji wynika, że Spółka prowadzi aktywną i regularna działalność zapewniającą jej generalną płynność finansową. Na koniec należy zwrócić uwagę również na bilans nadesłany przez Spółkę, który został sporządzony na dzień 31 grudnia 2012 r. W przedłożonym bilansie uwagę zwraca pozycja po stronie pasywów "zysk (strata) netto" z której wynika, że Spółka na koniec 2011 r. odnotowała stratę w wysokości [...] zł, natomiast na koniec 2012 r. strata ta wzrosła do [...] zł. Jednakże to nie stanowi wyznacznika kiepskiej sytuacji finansowej Spółki, bowiem z omawianego bilansu wynika również, ze Spółka posiada w dalszym ciągu kapitał zapasowy w wysokości [...] zł co oznacza, że ma jeszcze środki na pokrycie starty. Ponadto Spółka posiada należności od pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług, które na koniec 2012 r. wynosiły [...] zł, natomiast w pozycji: środki pieniężne w kasie i na rachunkach na koniec 2012 r. pozostawała kwota [...] zł. Natomiast jeśli chodzi o obniżenie przez Bank kwoty limitu kredytowego, to należy zwrócić uwagę, że jest to kredyt na rachunku bieżącym, a obniżenie tego limitu ma raczej cechy stopniowego jego zamykania, co nie stanowi dowodu na potwierdzenie trudnej sytuacji finansowej Spółki. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, że nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej, jako element tej działalności, wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 p.p.s.a. jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, ze wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sadem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Na koniec Sąd zgadza się z wcześniejszym wywodem referendarza sadowego, który stwierdził, że pojęcie "straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej" na którą powołuje się w swym wniosku Spółka, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym rocznym). Generalnie jednak, jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Dokonując analizy raportu kasowego Sąd stwierdził, że Spółka jest w stanie wygenerować znaczne kwoty, które mogłaby także przeznaczyć, zarówno na uiszczenie wpisu sądowego od wszystkich skarg, jak również ponosić dalsze koszty sądowe w tych sprawach. Stwierdzenie to jest poparte również dokonaniem analizy deklaracji VAT-7, wskazujących na duże obroty oraz pojawiające się kwoty nadwyżki z poprzednich deklaracji. Są to kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Na podstawie oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sadu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (patrz WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.