III SA/Gl 928/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obrotu alkoholami w zakresie wniosku o prawo pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę [...] ([...]) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie J. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że cofnięcie koncesji na sprzedaż [...] spowodował spadek obrotów o połowę w prowadzonym przez niego sklepie. W praktyce, cofniecie tej koncesji pociągnęło za sobą utratę klientów i jednocześnie pozbawiło wnioskodawcę jakichkolwiek dochodów. Cały dochód z prowadzonego sklepu generowany był właśnie obrotem [...]. W efekcie skarżący nie posiada już środków na ponoszenie kosztów bieżących utrzymania sklepu, jak również nie ma środków na utrzymanie rodziny. J. S. określił w urzędowym formularzu swój dochód na kwotę [...] zł. Jednocześnie z wniosku tego wynika, że nie posiada on jakiegokolwiek majątku. Stosując się do wezwania referendarza sądowego, skarżący nadesłał dokumenty obrazujące jego stan majątkowy. Oprócz dokumentów wskazujących na ponoszone przez skarżącego wydatki na utrzymanie domu, wnioskodawca nadesłał również kserokopię księgi przychodów i rozchodów, z której wynika, że osiągnął on do września bieżącego roku dochód w wysokości [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 27 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie [...] zł jest subiektywnie wysoki dla skarżącego, jednak koszty utrzymania skarżącego przekraczają kwotę [...] zł określoną we wniosku, jako jego jedyny miesięczny dochód. Można z tego wyciągnąć wniosek, że skarżący uzyskuje jednak wyższy dochód miesięczny, albo, że posiada w rzeczywistości inne źródło (źródła) dochodu. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających fakt jego zadłużenia. W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo Banku [...] w J., z którego wynika, że rachunek skarżącego jest obciążony [...], które opiewają łącznie na kwotę [...] zł. Od postanowienia tego w terminie ustawowym skarżący wniósł sprzeciw. Do sprzeciwu skarżący dołączył następujące dokumenty: informacje biura rachunkowego o dochodzie i wysokości składki na ubezpieczenie społeczne (dochód na koniec września bieżącego roku wynosi [...] zł i z tej kwoty odprowadzone Sygn. akt III SA/Gl 928/09 zostały składki w kwocie [...] zł), o zaleganiu z płatnością za usługi rachunkowe na kwotę [...] zł oraz informację wynajmującego lokal o zaleganiu z płaceniem czynszu przez skarżącego w kwocie [...] zł (za okres od sierpnia do października bieżącego roku). W końcowej części uzasadnienia skarżący oświadczył, że "posiada okresowe zadłużenie: u dostawcy towarów spożywczych i przemysłowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Tym samym inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Skarżący przedstawił w pierwotnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy materiał dowodowy, który w stosunkowo ograniczonym stopniu obrazował jego stan majątkowy i możliwości finansowe. Konsekwencją twego faktu było postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. W toku dalszego postępowania, skarżący przedstawił jednak zaświadczenie z Banku [...] w J., z którego wynika, że jego rachunek bankowy jest obciążony [...], Sygn. akt III SA/Gl 928/09 które opiewają na kwotę [...] zł. Z nadesłanych Wraz ze sprzeciwem zaświadczeń wynika, że skarżący posiada aktualnie zadłużenie na kwotę [...] zł u wynajmującego mu lokal oraz w biurze rachunkowym, z usług którego korzysta. Jednocześnie skarżący uiścił składki na ubezpieczenie społeczne do miesiąca września bieżącego roku włącznie w kwocie [...] zł. W tym stanie rzeczy należy twierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala mu uiścić pełnej kwoty składającej się na wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie. W tym miejscu należy podkreślić, że prawo pomocy stanowi w istocie wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obwiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasada ta jest unormowana w art. 199 P.p.s.a. Wynika z tego, że zastosowanie tej instytucji prawnej powinno mieć zastosowanie jedynie w tych przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, względnie nadmiernie utrudnione. W tym stanie rzeczy należy podkreślić, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych (o co wnioskował skarżący) może być przyznane jedynie wtedy, gdy wnioskodawca pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach aż do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi i elementarnymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie w części opłat sądowych. Z materiału dowodowego przedłożonego przez skarżącego wynika, że jego sytuacja majątkowa nie uzasadnia zwolnienia go z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości. Skarżący podał we wniosku, że jego dochód miesięczny wynosi [...] zł i jest on osiągany z prowadzonej przez niego działalności handlowej. Z księgi przychodów i rozchodów przełożonej przez skarżącego wynika jednak, że dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności handlowej wynosi średnio około [...] zł miesięcznie. Wydatki na utrzymanie skarżącego i jego rodziny oraz czynsz za wynajem lokalu na prowadzenie sklepu przekraczają jednocześnie określoną przez wnioskodawcę kwotę [...] zł miesięcznego dochodu. Pomijając sprzeczność Sygn. akt III SA/Gl 928/09 pomiędzy kwotą miesięcznego dochodu wpisaną przez J. S. we wniosku o prawo pomocy a średnią kwotą wyprowadzoną z księgi przychodów i rozchodów, należy stwierdzić, że nie jest prawdą fakt, że skarżący nie jest wstanie ponieść bieżących i koniecznych kosztów utrzymania rodziny i sklepu. Tym samym, nie spełnia on warunków skutkujących przyznaniem mu całkowitego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skarżący jest jednak w stanie ponieść koszty częściowe wymaganego w przedmiotowej sprawie wpisu, tj. uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł, co stanowi [...] % kwoty pełnego wpisu. Stwierdzenie to odnosi się także do uiszczenia takiej kwoty w przypadku ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w przedmiotowej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w takiej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy rozumieć tylko takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym i minimum warunków socjalnych (tak w postanowieniu NSA z dnia 17 marca 2005 r., III FZ 137/05, niepublikowane). Podsumowując należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do całkowitego zwolnienia go z kosztów sądowych. Uwzględniając natomiast relację między jego dochodem, a kosztami utrzymania, należy stwierdzić, że nie poniesie on żadnego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uiszczając opłatę sądowa w kwocie [...] zł. W tym stanie rzeczy, należało orzec na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jak w sentencji.