III SA/Gl 93/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych powyżej kwoty 1.500 zł w sprawie ze skargi M.K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. Wraz ze skargą kasacyjną M. K., działający przy pomocy fachowego pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych powyżej kwoty 1.500 zł. W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że jest w trakcie wygaszania zarejestrowanej na jego nazwisko działalności gospodarczej, którą faktycznie zaprzestał prowadzić od stycznia bieżącego roku. W grudniu zajęto bowiem na skutek czynności egzekucyjnych konta firmy, co skutkowało utratą płynności finansowej. Dodatkowo zwrócił uwagę, że zalegał ze spłatą kredytów firmowych. Aktualnie utrzymuje się przy pomocy rodziny. Ponieważ jego oszczędności wynoszą od [...] zł do [...] zł, dlatego też tytułem należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego uiścił kwotę 1.500 zł. Jako uzupełnienie danych do akt sprawy przedłożono: - umowy pożyczki zaciągnięte na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w dniu [...] r. i [...] r.; - umowy kredytu konsumpcyjnego z dnia [...]r. oraz z dnia [...] r.; - umowę pożyczki gotówkowej z dnia [...] r.; - zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., gdzie z tytułu prowadzonej działalności wykazano przychód rzędu [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz stratę wynoszącą [...] zł; - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] r. Dodatkowo w piśmie z [...] r. poinformował, że jest kawalerem. Mieszkanie przy ul. [...] w S. należy do jego rodziców i to oni ponoszą koszty jego utrzymania. Ponieważ skompletowanie dokumentacji księgowej z biura rachunkowego wymaga więcej czasu zwrócił się o przedłużenie terminu do nadesłania brakujących dokumentów źródłowych. Zarządzeniem z 28 września 2017 r. wniosek ten został uwzględniony. Do dnia dzisiejszego pozostałe dokumenty nie zostały jednak nadesłane. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 października 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że Skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego stanu majątkowego zawartego w wezwaniu starszego referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. W nadesłanym sprzeciwie Skarżący stwierdził, że nie ma majątku, który mógłby spieniężyć i dzięki temu opłacić koszty sądowe, a należące do niego konta bankowe zostały zablokowane i są przedmiotem egzekucji administracyjnej. Z uwagi na zaistniałe problemy nie ma on możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Ponownie zwrócił też uwagę, że jego firma jest w trakcie wygaszania działalności. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona, w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem przedstawić dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Jak wynika z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 1.500 zł. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia [...] r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył m.in. wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a nadto innych dokumentów źródłowych wskazujących na kwotę zgromadzonych tam środków, które zostały zalokowane. Ma to szczególnie istotne znaczenie w kontekście deklarowanych w rubryce nr 7.2.1. formularza oszczędności. Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna M. K. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w całości dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.