III SA/Gl 930/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska – Kyć po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 6 sierpnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęła skarga M.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, M.B., działający przez pełnomocnika - doradcę podatkowego M.S., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność, iż jedyne źródło dochodu stanowi dla niego wynagrodzenie za pracę, które obciążone jest tytułami egzekucyjnymi i po dokonanych w tym zakresie potrąceniach pozostaje do jego dyspozycji kwota zaledwie około 500 zł. Nadto oświadczył, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni 100 m2. Wskazał też, że wprawdzie zamieszkuje u brata wspólnie z małżonką i małoletnim dzieckiem, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Pomimo to wśród osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka nr 6 formularza "PPF") wymienił małoletniego syna. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające dla oceny sytuacji materialnej skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano go do uzupełnienia danych, na które się powołał, a w szczególności o: - nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość dochodów jego żony osiągniętych w okresie 3 ostatnich miesięcy, źródła z których omawiany dochód jest uzyskiwany oraz posiadane przez tę osobę składniki majątku (nieruchomości, przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 Euro, oszczędności itp.); - orientacyjne określenie wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie w związku z kosztami utrzymania domu (kopie lub odpisy faktur VAT, rachunków lub dowodów wpłat dotyczących uiszczanych należności za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon podatek od nieruchomości itp.) oraz wskazanie, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje; - nadesłanie odpisów lub kserokopii zeznań podatkowych złożonych przez niego i małżonkę za rok 2007 bądź zaświadczenia o wysokości ich dochodów za ten rok, wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego; - przedłożenie odpisów lub kserokopii wyciągów z posiadanych przezeń i jego małżonkę rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich 3 miesięcy oraz wysokość zgromadzonych tam środków, natomiast gdyby rachunki te były zajęte – o przedstawienie zaświadczenia wystawionego przez bank, potwierdzającego ten fakt i zawierającego informację o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty, zaś w razie likwidacji rachunków bankowych – o udokumentowanie faktu zamknięcia rachunku; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów wskazujących, do kogo należą nieruchomości w B. przy ul. [...] (adres zamieszkania wskazany w rubryce nr 2.1 formularza "PPF") oraz przy ul. [...], jaka jest ich powierzchnia i na jakich zasadach z nich korzysta (np. akt własności, odpis księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp.) a także kto ponosi koszty ich utrzymania i w jakiej wysokości; - wyjaśnienie, czy prowadzona przezeń działalność gospodarcza została zlikwidowana, czy też nie, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej – o nadesłanie odpisu lub kserokopii decyzji o wykreśleniu o wykreśleniu tej działalności z ewidencji oraz zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1 i NIP-3, dotyczącego zakończenia prowadzonej działalności. W odpowiedzi M.B. w dniu [...]r. nadesłał jedynie kopię własnego zeznania podatkowego za rok 2007 oraz kopię decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] r., nr [...]o wykreśleniu prowadzonej działalności gospodarczej z ewidencji. Równocześnie skarżący przedłożył pismo procesowe, wyjaśniając, iż nie wie jakie dochody osiąga jego żona, gdyż od roku 2004 pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Wskazał, że odmówiła mu ona udostępnienia informacji o wysokości swych dochodów oraz ich źródeł. Podniósł również, że nieruchomość położona w B. przy ul. [...] należy do jego brata, z kolei nieruchomość przy ul. [...]dzierżawił, zaś stosowna umowa dzierżawy "została zakończona" w związku z zaprzestaniem prowadzenia przezeń działalności gospodarczej. Wskazał także, iż mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur mogących potwierdzać ponoszone koszty. Nadto dodał, iż zarówno on sam jak i (według jego wiedzy) małżonka, nie posiadają żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, majątku ani oszczędności. Wskazane wyżej pismo procesowe oraz dokumenty źródłowe dołączone zostały do akt innej sprawy zainicjowanej skargą M.B., zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt III SA/Gl 925/08. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...]r. strona skarżąca działając poprzez swego pełnomocnika wniosła sprzeciw na to postanowienie i wniosła o jego uchylenie i zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, zarzucając naruszenie art. 243 § 1 P.ps.a., art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz uznanie, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zarzucił też naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 P.p.s.a., poprzez uznanie przedłożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie majątkowym i dochodach za niewystarczające do częściowego zwolnienia od kosztów. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, iż M.B. nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podniósł, że skarżący uzupełnił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie posiadanych dokumentów. Zaznaczył, że nie wie, jakie dochody posiada żona, albowiem pozostaje z nią w faktycznej separacji. Mieszka u brata i nie ponosi kosztów utrzymania domu. Nie dysponuje majątkiem powyżej 3.000 euro, nie ma środków na rachunkach bankowych i dlatego nie przedstawił wyciągów bankowych. Po potrąceniu kosztów egzekucji pozostaje mu na utrzymanie kwota 500 zł. Postanowieniem z dnia 8 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów. W uzasadnieniu wskazał, że strona skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa. Uchyliła się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09 oddalił zażalenie skarżącej, podzielając stanowisko Sądu pierwszoinstancyjnego. W dniu 1 czerwca 2009 r. strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. W dniu [...]r. (data stempla pocztowego) wniosła na urzędowym formularzu o zwolnienie od kosztów. Wskazała, że w ciągu ostatniego roku znacznie pogorszyła się jej sytuacja finansowa. Nie posiada majątku wystarczającego na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie. Żona oświadczyła mu, że nie zamierza pomagać i nie udostępni informacji o kwotach i źródłach swojego dochodu. Podniósł również, iż mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur mogących potwierdzać ponoszone koszty. Zresztą koszty ponoszone są przez brata, bo jego nie stać na ich ponoszenie. Nadto dodał, iż zarówno on sam jak i (według jego wiedzy) małżonka, nie posiadają żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, majątku ani oszczędności. Nieruchomość przy ul. [...]była dzierżawiona od Spółki A, zaś umowa dzierżawy "została zakończona" w związku z zaprzestaniem prowadzenia przezeń działalności gospodarczej. Z kolei nieruchomość położona w B. przy ul. [...]należy do jego brata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Podkreślenia wymaga, iż co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi zatem ta strona, która czynności dokonała. Od powyższej zasady odstępstwem takim jest instytucja prawa pomocy, stanowiąca szczególny przypadek wyłączenia strony postępowania sądowego od obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć przyjdzie zatem, iż jej zastosowanie nie jest regułą, a wyjątkiem – mianowicie w przypadku, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Natomiast przy rozpoznawaniu takiego wniosku ocenie podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego - nie została spełniona. Do wniosku strona nie dołączyła żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. Strona nie wykazała, że zaszły istotne zmiany w jej stanie majątkowym po uprzednim rozpoznaniu jej wniosku o zwolnienie od kosztów postanowieniem z dnia 30 stycznia 2009 r. Nie wykazała też, że jej sytuacja majątkowa zmieniła się na tyle, od dnia 19 maja 2009 r., tj. od dnia orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że zasadnym stało się przy ponownym rozpoznaniu jej wniosku wydanie orzeczenia na jej korzyść. Strona w złożonym ponownie wniosku przedstawiła tę samą argumentację, co we wniosku złożonym w dniu 30 stycznia 2009 r., który był już rozpoznany przez dwie instancje sądowe. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Z uwagi na fakt, iż Strona skarżąca w sposób przekonywujący nie udowodniła, iż zachodzą przesłanki do zwolnienia ją od kosztów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.