III SA/Gl 930/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący H.S. złożył wniosek o prawo pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżący stwierdził, że nie jest w stanie opłacić skargi, ponieważ jest bezrobotny. Żona skarżącego jest natomiast sprzątaczką i ma [...] zł pensji. Jednocześnie H. S. pomaga dzieciom. Wnioskodawca oświadczył w formularzu PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną D. oraz dziećmi: A. ([...] lata) oraz S. ([...] lat). Strona nie ma żadnego majątku, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłki i pozostaje na utrzymaniu żony. Pismem z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W tym celu H. S. został wezwany do: - udokumentowania faktu, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku; - nadesłania odpisu lub kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez małżonkę skarżącego za rok 2009; - udokumentowania dochodu uzyskiwanego przez małżonkę skarżącego wraz ze wskazaniem formy zapłaty jej wynagrodzenia (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), nadto zaświadczenia o wysokości ewentualnych pozostałych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; - przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; - udokumentowania faktu, że dzieci skarżącego: A. S. oraz S. S. nie osiągają żadnego dochodu; - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Do każdej z kategorii pytań zamieszczonych w wezwaniu określony został jednocześnie przykładowy sposób udzielenia odpowiedzi. W wezwaniu zaznaczono, że chodzi o udokumentowanie określonych faktów i stanów, na które strona powoływała się we wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał pismo z dnia [...] 2010 r. w którym ograniczył się jedynie do ponownego oświadczenia, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jego żona zarabia miesięcznie [...] zł jako sprzątaczka w szkole. Nie posiada kont bankowych, ani lokat. Córka A. jest pełnoletnia i nie mieszka z nimi (podczas, gdy na formularzu PPF skarżący wskazał ją jednak jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym), natomiast syn S. nie pracuje. Wydatki miesięczne skarżącego zamykają się w kwocie [...] zł. Wnioskodawca mieszka u swojego brata w zamian za opiekę nad domem, dlatego nie płaci czynszu. Do tego pisma nie został dołączony żaden dokument, który w sposób obiektywny potwierdziłby jakiekolwiek oświadczenie wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych (pismo z dnia [...] 2010 r., w którym skarżący stwierdził, że "popiera wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych"). Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku H. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 17 czerwca 2010 r. nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. H. S. poprzestał jedynie na kolejnym, pisemnym oświadczeniu o swoim stanie majątkowym. Takie działanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania jej wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy nie można poprzestać tylko i wyłącznie na oświadczeniu złożonym przez samą stronę. W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca nie odpowiedział na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Do tej pory skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do kolejnego pisemnego oświadczenia, w którym stwierdził, że jest on osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje go jego żona, córka jest pełnoletnia i nie mieszka z rodzicami, a syn skarżącego nie pracuje. Podsumowując, niewykonanie wezwanie referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu, w szczególności o źródła utrzymania skarżącego. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego, w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba go pozostawić bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt: I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.