III SA/Gl 930/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 listopada 2010 r., oddalającego skargę H. S. na w/w postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że żąda przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący jest bezrobotny i nie ma prawa do zasiłku. Żona skarżącego jest [...] w firmie, natomiast syn skarżącego studiuje zaocznie. Córka skarżącego jest również osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych ruchomości, ani nieruchomości, które mógłby spieniężyć. Strona skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną D. oraz dwójką dzieci: S. S. ([...] lat) i A. S. ([...] lat). Z oświadczenia strony wynika, że jedyną osobą uzyskującą dochód w gospodarstwie domowym jest jego żona D. Jest ona zatrudniona, jako [...] i zarabia [...] zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem działki przy ul. [...], w której zamieszkuje jako lokator. Poza tym, skarżący, jak również i jego rodzina, nie posiadają żadnego majątku, ani żadnych oszczędności. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak również i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał następujące dokumenty obrazujące jego aktualną i rzeczywistą sytuację majątkową: pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówki Terenowej w K., informujące, że w gospodarstwie rolnym H. S. ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest on sam. Składka kwartalna wynosi [...] zł ([...] zł na miesiąc); umowa o pracę na czas określony (od dnia [...] r. do dnia [...] r.), zawarta między Firmą "A" a D. S., żoną skarżącego. Wynagrodzenie małżonki skarżącego zamyka się w kwocie 1.386 zł brutto. Jest to minimalne wynagrodzenie za pracę oraz informacja o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy małżonki skarżącego. Do akt zostały nadesłane ponadto: decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., orzekająca o uznaniu A. S., córki skarżącego, za osobę bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku oraz kserokopia legitymacji studenckiej S. S., syna skarżącego, z której wynika, że jest on studentem pierwszego roku na kierunku [...]. W tym stanie rzeczy należało dodatkowo wezwać wnioskodawcę do wyjaśnienia i sprecyzowania okoliczności związanych z faktem, że posiada on gospodarstwo rolne, mianowicie, czy uzyskuje wsparcie ze środków wspólnotowych oraz ponownie wezwać do wykazania, czy jego syn nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Wezwanie zawarte zostało w piśmie referendarza sądowego z dnia [...] r. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu ze skutkiem prawnym na wskazany przez niego adres w dniu [...] r. (zwrotne potwierdzenie odbioru tej przesyłki znajduje się w aktach sądowych). Należy zaznaczyć, że wezwanie to zostało wysłane na ten sam adres, co wezwanie z dnia [...] r., które zostało faktycznie odebrane przez wnioskodawcę. Do dnia dzisiejszego, skarżący nie nadesłał żadnych spośród dokumentów, o które był wzywany pismem z dnia [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że H. S. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do tego wniosku należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w sposób wyczerpujący, w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się w rzeczywistości i czy jest to sytuacja uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Strona zastosowała się bowiem jedynie częściowo do pierwszego wezwania z dnia [...] r. Skarżący nadesłał dokumenty wykazujące jedynie dochody, które uzyskuje jego żona oraz fakt, że jego córka jest osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku. Nie wykazał natomiast, aby on sam był według swojego oświadczenia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz tego, że jego syn nie uzyskuje żadnego dochodu. W tym zakresie, wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów, żadnych zaświadczeń. Należy jednak zwrócić przede wszystkim uwagę na to, że skarżący nadesłał pismo z Placówki Terenowej KRUS-u w K., z którego wynika, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego i opłaca z tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Co istotne, skarżący w oświadczeniach składanych dwukrotnie w przedmiotowej sprawie na urzędowym formularzu PPF, nie zamieścił informacji o tym, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnej). W tym stanie rzeczy, wezwano stronę do udokumentowania tytułu prawnego, jaki przysługuje jej do nieruchomości rolnej, wykazanie, czy nie uzyskuje wsparcia ze środków wspólnotowych oraz, czy jego syn rzeczywiście nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Sytuacja, w której wnioskodawca składając dwukrotnie (na różnym etapie postępowania sądowego) urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, pomija konsekwentnie istotny fakt, jakim jest własność gospodarstwa rolnego, powoduje, że całokształt składanych przez niego oświadczeń budzi wątpliwości, co do ich wiarygodności oraz zgodności z prawdą. Należy w tym miejscu podkreślić, że w rubryce 13 urzędowego formularza PPF znajduje się oświadczenie o znajomości art. 233 § 1 Kodeksu karnego i o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub za zatajenie prawdy. Merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone wyczerpującą analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie wystarczą jedynie same oświadczenia złożone przez niego we wniosku. Skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał tego, aby posiadał status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wykazując jednocześnie, że jest właścicielem nieruchomości rolnej i z tego tytułu opłaca składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Należy mieć na uwadze, że posiadanie gospodarstwa rolnego może wiązać się przecież z osiąganiem określonego dochodu czy to z produkcji rolnej, jak również z systemu dotacji unijnych (np. dopłaty). Osiąganie takiego dochodu zmienia w sposób wyraźny sytuację majątkową wnioskodawcy. W tym zakresie skarżący nie wykazał jednak tego, czy osiąga jakikolwiek dochód ze swojego gospodarstwa rolnego. Nie wykazał również, okoliczności przeciwnej. Podobnie skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego syn, z którym pozostaje przecież we wspólnym gospodarstwie domowym, nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Samo bowiem wykazanie tego, że syn skarżącego jest studentem nie oznacza przecież tego, że nie osiąga samodzielnie określonego dochodu. Jest przecież obecnie rzeczą powszechną, że osoby kształcące się na uczelniach wyższych pracują zarobkowo. Strona nie wykazała także, jakie są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym zakresie strona nie wskazała chociażby w przybliżeniu szacunkowych kwot składających się na koszty miesięcznego utrzymania. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.