III SA/Gl 930/10

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia [...] r., oddalającego skargę H.S. na w/w postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że żąda przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący jest bezrobotny i nie ma prawa do zasiłku. Żona skarżącego jest sprzątaczką w firmie, natomiast syn skarżącego studiuje zaocznie. Córka skarżącego jest również osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych ruchomości, ani nieruchomości, które mógłby spieniężyć. Strona skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną D. oraz dwójką dzieci: S.S. (21 lat) i A.S. (25 lat). Z oświadczenia strony wynika, że jedyną osobą uzyskującą dochód w gospodarstwie domowym jest jego żona D. Jest ona zatrudniona, jako sprzątaczka i zarabia [...] zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem działki przy ul. [...], w której zamieszkuje jako lokator. Poza tym, skarżący, jak również i jego rodzina, nie posiadają żadnego majątku, ani żadnych oszczędności. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2011 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak również i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał następujące dokumenty obrazujące jego aktualną i rzeczywistą sytuację majątkową: pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówki Terenowej w K., informujące, że w gospodarstwie rolnym H.S. ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest on sam. Składka kwartalna wynosi 321 zł (107 zł na miesiąc); umowa o pracę na czas określony (od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.), zawarta między Firmą "A" a D.S., żoną skarżącego. Wynagrodzenie małżonki skarżącego zamyka się w kwocie [...] zł brutto. Jest to minimalne wynagrodzenie za pracę oraz informacja o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy małżonki skarżącego. Do akt zostały nadesłane ponadto: decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., orzekająca o uznaniu A.S., córki skarżącego, za osobę bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku oraz kserokopia legitymacji studenckiej S.S., syna skarżącego, z której wynika, że jest on studentem pierwszego roku na kierunku [...]. W tym stanie rzeczy należało dodatkowo wezwać wnioskodawcę do wyjaśnienia i sprecyzowania okoliczności związanych z faktem, że posiada on gospodarstwo rolne, mianowicie, czy uzyskuje wsparcie ze środków wspólnotowych oraz ponownie wezwać do wykazania, czy jego syn nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Wezwanie zawarte zostało w piśmie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2011 r. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu ze skutkiem prawnym na wskazany przez niego adres w dniu 12 maja 2011 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru tej przesyłki znajduje się w aktach sądowych). Należy zaznaczyć, że wezwanie to zostało wysłane na ten sam adres, co wezwanie z dnia 14 marca 2011 r., które zostało faktycznie odebrane przez wnioskodawcę. Ponieważ do dnia orzekania przez referendarza do sądu nie wpłynęły jednak dokumenty potwierdzające stan majątkowy skarżącego, postanowieniem z dnia 1 czerwca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Sprzeciwem z dnia 28 czerwca 2011 r. skarżący zaskarżył powyższe postanowienie. W uzasadnieniu ponownie oświadczył że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żona pracuje jako sprzątaczka oraz, że nie uprawia gospodarstwa rolnego które leży odłogiem. Skarżący jednak nie przedstawił dokumentów potwierdzających to, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego, ani potwierdzających fakt nie uzyskiwania jakichkolwiek dochodów przez swojego syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 19 stycznia 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym nastąpi wtedy gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w sposób wyczerpujący, w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się w rzeczywistości i czy jest to sytuacja uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Strona zastosowała się bowiem jedynie częściowo do pierwszego wezwania z dnia 14 marca 2011 r. Skarżący nadesłał dokumenty wykazujące jedynie dochody, które uzyskuje jego żona oraz fakt, że jego córka jest osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku. Nie wykazał natomiast, aby on sam był według swojego oświadczenia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz tego, że jego syn nie uzyskuje żadnego dochodu. W tym zakresie, wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów, żadnych zaświadczeń. Strona nie zastosowała się zupełnie do wezwania z dnia 19 kwietnia 2011 r. i nie nadesłała, ani w odpowiedzi na to wezwanie ani wraz z wniesionym sprzeciwem z dnia 28 czerwca 2011 r. żadnych dokumentów Strona nie wykazała także, jakie są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym zakresie strona nie wskazała chociażby w przybliżeniu szacunkowych kwot składających się na koszty miesięcznego utrzymania. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.