III SA/Gl 942/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A.G. (dalej jako "Skarżąca") zaskarżyła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o numerze [...]. Decyzją tą Prezes ZUS stwierdził na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nieważność własnej decyzji z [...] r. o numerze [...]. Wydanie zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa ZUS poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu: [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wydał decyzję o numerze [...], którą odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., w skrócie jako "ustawa o szczególnych rozwiązaniach") Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Warunkiem udzielenia tego zwolnienia było złożenie dokumentacji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. Warunku tego Skarżąca nie dotrzymała. Kolejną decyzją z [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił w całości wskazaną tu decyzję z [...] r. i orzekł o zwolnieniu Skarżącej z opłacenia należności z tytułu składek należnych z a okres od marca do maja 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji wniosek Skarżącej o zwolnienie z opłacenia składek został ponownie zweryfikowany, tym razem pozytywnie. Następną w kolejności była wskazana tu na wstępie decyzja Prezesa ZUS z [...] r. Stwierdzając nieważność decyzji z [...] r. Prezes ZUS wskazał, że z analizy dokumentów zaewidencjonowanych na koncie Skarżącej wynika, że Skarżąca nie złożyła w terminie do 30 czerwca 2020 r. poprawnych dokumentów i dlatego stwierdził nieważność swej decyzji z [...] r. jako zawierającą wadę prawną. W skardze na tę decyzję Skarżąca podniosła, że w warunkach pandemii przepisy prawa były wielokrotnie zmieniane i nie były precyzyjne, a zatem wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na jej korzyść tak, jak tego wymaga art. 81a § 1 k.p.a. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko. Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana przy zastosowaniu nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych przewidzianego w przepisach art. 156 – 159 k.p.a. Tryb ten służy zweryfikowaniu decyzji pod ściśle określonym kątem - czy jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. Są to tak zwane wady kwalifikowane, których waga i znaczenie dla wyniku sprawy uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Tryb ten nie służy ponownemu merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uznał, że decyzja z [...] r. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, a zatem spełniona jest przesłanka do stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Tymczasem wada nieważności decyzji z mocy prawa polega na tym, że istnieje przepis przewidujący "nieważność z mocy prawa". Musi zatem istnieć przepis prawa w sposób wyraźny przewidujący sankcję nieważności w przypadku określonej wady decyzji administracyjnej (porównaj w tym zakresie wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 402/15 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 31 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1417/20). Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji z powołaniem się na art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. jest wskazanie przepisu, który określa konkretną wadę i jej skutek w postaci nieważności decyzji. Zaskarżona decyzja nie spełnia tego warunku. Wynika z niej natomiast, że wydano ją na skutek ponownej analizy dokumentów, co jest równoznaczne z tym, że organ raz jeszcze rozstrzygnął sprawę w sensie merytorycznym, czego w trybie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. robić nie wolno. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ stwierdzono nią nieważność decyzji z [...] r. bez wskazania wady powodującej jej nieważność z mocy prawa i dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz.U z 2019 r., poz. 2325). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego Sąd wydał na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.