III SA/Gl 95/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. A Sp. z o.o. w W. (zwana dalej: A Sp. z o.o. lub Spółka) pismem z dnia 28 grudnia 2016 r. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na zawiadomienia organu skarbowego w zakresie przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT do czasu weryfikacji rozliczenia. Do skargi Spółka dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. A Sp. z o.o. w uzasadnieniu swojego wniosku podniosła, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. W chwili obecnej nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. Podkreśliła, że w 2015 r. jej działalność w zakresie transportu i spedycji nie przyniosła zysku tylko stratę rzędu 3.414.069,71 zł, która wprawdzie na dzień 30 września 2016 r. zmniejszyła się do kwoty 977.956,36 zł, niemniej jednak zobowiązania Spółki na ten dzień wynosiły 696.032,72 zł. Dodatkowo bieżące wydatki, które zmuszona jest ponosić obejmują opłaty za czynsz (560,00 zł), internet i telefon (260,00 zł), usługi księgowe (1.230,00 zł) oraz wynagrodzenia (7.500,00 zł). Referendarz sądowy, pismem z dnia 17 lutego 2017 r. wezwał skarżącą Spółkę do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie: - wyciągów bądź wydruków z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - zeznań podatkowych Spółki za 2015 r. i 2016 r.; - sprawozdania finansowego Spółki za 2015 r. (tj. bilansu, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych oraz informacji dodatkowej), natomiast za rok 2016 bilansu, rachunku zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych; - deklaracji VAT-7, ewidencji środków trwałych oraz raportów kasowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres 24 lutego 2017 r. Postanowieniem z dnia 22 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, wskazując, że Spółka uchyliła się od wykonania wezwania z dnia 17 lutego 2017 r., albowiem nie przedłożyła sprawozdania finansowego za 2015 r., a także bilansu, rachunku zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych za 2016 r. wraz z zeznaniem podatkowym z tego okresu. Wskazał, że raporty kasowe Spółki za ostatni kwartał wraz z deklaracjami VAT oraz wyciągami z rachunków bankowych również nie zostały przedłożone. Referendarz sądowy uznał, iż w tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, gdyż strona skarżąca uchyliła się od zaprezentowania stosownej dokumentacji obrazującej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A Sp. z o.o. pismem z dnia 13 kwietnia 2017 r. wniosła sprzeciw, w którym zażądała uchylenia postanowienia oraz przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Skarżąca podniosła, iż nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych a rozstrzygnięcie wydane przez referendarz sądowego pozbawi ją możliwości dochodzenia swoich racji w postępowaniu sądowym. Wskazał, że jej sytuacja finansowa uległa dalszemu pogorszeniu i nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że A Sp. z o.o. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowieniu doradcy podatkowego z urzędu. W tym miejscu wskazać trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a w jego treści zawarto jedynie polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego oraz zarzuty dotyczące przebiegu postępowania administracyjnego. Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie z dnia 22 marca 2017 r. odpowiada prawu, a referendarz sądowy słusznie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca Spółka nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowieniu doradcy podatkowego z urzędu. Mając na uwadze powyższe, uznać trzeba, iż skarżąca Spółka powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, iż koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Biorąc po uwagę przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.