III SA/Gl 967/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, strona skarżąca w piśmie z dnia [...] r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu pełnomocnik wnioskodawcy podkreślił, że ma on na utrzymaniu niepracującą żonę, a w związku z "wymarznięciem" upraw dochody z prowadzonego przezeń gospodarstwa rolnego nie wystarczają nawet na pokrycie kosztów wynajmu sprzętu rolniczego. Do okoliczności tych nawiązał w treści urzędowego formularza złożonego w terminie na wezwanie referendarza sądowego, w ramach którego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle treści wniosku ani skarżący, ani jego małżonka nie osiągają jakichkolwiek dochodów, gdyż koszty wynajmu sprzętu rolniczego przekraczają przyznawane dopłaty, i nie posiadają majątku poza nieruchomością rolną o powierzchni [...] ha. Referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku m. in. poprzez udokumentowanie dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz wydatków związanych z jego prowadzeniem, łącznie ze składkami na ubezpieczenie społeczne rolników, oraz z bieżącym utrzymaniem. Wnioskodawcę zobowiązano także do nadesłania zaświadczenia potwierdzającego, iż jego małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wykonując to wezwanie, pełnomocnik nadesłał jedynie odpisy decyzji ustalających podatek rolny na kwoty łącznie [...] zł i powtórzył, że skarżący nie uzyskuje dochodów z działalności rolniczej, zaznaczając, iż ostatnio prowadzi tę działalność ze stratą. Wyjaśnił nadto, iż składka na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy wynosi [...] zł miesięcznie. Według niego koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości około [...] zł miesięcznie (pełnomocnik sprecyzował, iż chodzi o opłaty za gaz, prąd i telefon) pokrywane są głównie z dopłat. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że pełnomocnik skarżącego nie wykazał, iż powyższa przesłanka może być uznana za spełnioną, nie nadsyłając większości dokumentów, o które go wzywano. Zignorował on bowiem wezwanie referendarza sądowego w części odnoszącej się do małżonki skarżącego, nie udokumentował też ani jego dochodów, ani wydatków, poprzestając w tym zakresie jedynie na oświadczeniach. Oświadczenia te budzą jednak wątpliwości, które wymagają szczególnej ich weryfikacji poprzez drobiazgową konfrontację z niezbędną dokumentacją. Z jednej strony pełnomocnik w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił przecież, że dochody z gospodarstwa rolnego nie wystarczają nawet na pokrycie kosztów wynajmu maszyn rolniczych, a w treści urzędowego formularza, że koszty te przekraczają przyznane dopłaty, z drugiej w odpowiedzi na wezwanie referendarza utrzymywał, iż dopłaty te są przeznaczane głównie na utrzymanie gospodarstwa domowego. Jeśli zatem wziąć pod uwagę, że dopłata roczna w kwocie wynikającej z decyzji pierwszoinstancyjnej ([...] zł) nieznacznie przewyższa zadeklarowaną sumę opłat związanych z utrzymaniem mieszkania ([...] zł x [...] miesięcy=[...] zł) oraz że prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga wielu innych wydatków poza opłaceniem pracy maszyn rolniczych, w tym na uiszczenie podatku rolnego ([...] zł rocznie) i składek na ubezpieczenie społeczne rolników (w świetle oświadczenia pełnomocnika chodzi o kwotę [...] zł rocznie), powstaje pytanie o źródła dochodów, z których skarżący mógłby pokryć zarówno te wydatki, jak i pozostałe koszty utrzymania. Brak dokumentacji, o którą wzywano, pozostawia to pytanie bez odpowiedzi i nakazuje uznać oświadczenia pełnomocnika za niewiarygodne i wewnętrznie sprzeczne, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Na marginesie warto przy tym zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie prawa do sądu. Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.