III SA/Gl 976/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W treści skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym "A" sp. z o.o. w W. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług firma jest na granicy upadłości i nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz na wynagrodzenie dla radcy prawnego. Z oświadczenia spółki wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość jej środków trwałych wg bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi 0 zł. Spółka oświadczyła, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie (-) [...] zł. Z oświadczenia zawartego na druku formularza PPPr wynika, że spółka posiada aktualnie rachunek bankowy w "B" – nie ma na nim zdeponowanych żadnych środków finansowych. Na druku formularza PPPr zaznaczono, że zobowiązania wynosiły [...] zł. Stałe wydatki firmy stanowią: księgowość ([...] zł); biuro ([...] zł) oraz poczta ([...] zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżąca spółka nadesłała: zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 r.; deklaracje VAT-7 za okres od lipca 2017 r. do listopada 2017 r.; rachunek zysków i strat oraz bilans za 2016 r. i wyciąg z rachunku bankowego w "C" za okres od czerwca 2017 r. do sierpnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że analiza sytuacji finansowej skarżącej, dokonana w oparciu o przedłożone do akt dokumenty źródłowe, nie dawała podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Referendarz podkreślił, że skarżąca spółka nierzetelnie wykonała zobowiązanie wynikające z wezwania z 22 grudnia 2017 r. co skutkowało istotnymi brakami w dokumentacji źródłowej a nadesłane dokumenty nasuwają wątpliwości. Przede wszystkim brak jest udokumentowania istnienia (bądź nie) gotówki w kasie skarżącej spółki a także wyciągów bankowych z kont "A" sp. z o.o. w W. gdyż nadesłany wydruk z jednego rachunku bankowego należy do innego podmiotu. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym domagano się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub ewentualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu podjęta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Zasadniczy wniosek skarżącego zdaje się być zawarty w sformułowaniu: "stanowisko referendarza jest nietrafne i nie zasługuje na uwzględnienie". Wskazano również, że sytuacja skarżącej spółki uległa jeszcze drastycznemu pogorszeniu i nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe. Strona skarżąca uważa, że wykazała swoją sytuację majątkową i finansową. Wskazała, że adres na wydruku konta bankowego "w S." jest poprzednim adresem skarżącej spółki. Zaznaczono, że nieodłącznym elementem działalności gospodarczej są nie tylko przychody, lecz także i koszty, które skarżąca jest zobowiązana pokrywać, a które powodują stratę z działalności gospodarczej. Na poparcie swoich oświadczeń skarżąca spółka nie załączyła do sprzeciwu żadnej dokumentacji. Nie uzupełniono także brakującej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a stanowisko referendarza w zakresie przyjętych podstaw odmowy przyznania prawa pomocy było prawidłowe i uzasadnione. Skarżąca spółka nie nadesłała brakującej dokumentacji. Sąd nie dopatrzył się również w złożonym sprzeciwie jakichkolwiek nowych okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia, poza gołosłownym stwierdzeniem, że strona skarżąca wykazała na podstawie przedstawionych dowodów z dokumentów, iż ze względu na trudną sytuację finansową spółki nie dysponuje dostatecznymi środkami na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Stwierdzić jedynie należy, że nadesłany do sprawy wydruk z konta bankowego należy do skarżącej spółki, gdyż nie zmieniono w banku siedziby spółki. Nie zmienia to jednak faktu nierzetelnego wykonania wezwania z 22 grudnia 2017 r., gdyż skarżąca spółka nadesłała wydruk tylko z jednego swojego rachunku bankowego brak natomiast potwierdzenia istnienia zajęć komorniczych. Nie nadesłano także raportów kasowych, które wprost obrazują dostęp skarżącej spółki do gotówki. Nie można zatem przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Po ponownej analizie całokształtu sprawy dotyczącej wniosku skarżącej spółki dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania radcy prawnego z urzędu Sąd uznał, że referendarz właściwie dokonał analizy przedłożonego materiału i słusznie odmówił "A" sp. z o.o. w W. przyznania prawa pomocy. Sąd nie dopatrzył się w sprzeciwie okoliczności przemawiających za jego uwzględnieniem, brak jest zatem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania prawa pomocy.