III SA/Gl 979/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu do zwrotu podatku w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podała, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. W ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu 1.142.381,33 zł. Dlatego też na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo jej rachunku bankowego prowadzonego w "B" wynosiło 0,00 zł, podczas gdy opłaty stałych wydatków to 420,00 zł, a zobowiązania to 726.654,94 zł i 41.856,99 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2016 r.; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w "C", gdzie saldo końcowe na dzień 31 lipca 2017 r., 31 sierpnia 2017 r. i 30 września 2017 r. wynosiło 0,53 zł; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. oraz deklaracje VAT-7 za czerwiec, lipiec, sierpień, październik i listopad 2017 r. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do uwzględnienia złożonego wniosku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Podobnie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które stosownie do art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może nastąpić dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma żadnych lub dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). W rozpoznawanej sprawie jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych w 2016 r. skarżąca Spółka poniosła stratę rzędu 1.142.381,33 zł (vide: bilans). Okoliczność ta - w jej ocenie - powinna przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. Niemniej jednak należy zauważyć, że strata ta jak ustalono z rachunku zysków i strat spowodowana była nadwyżką ponoszonych wydatków, które w tym okresie wynosiły 3.266.854,86 zł nad uzyskanym przychodem, który obejmował przychody ze sprzedaży: 2.090.862,97 zł, przychody operacyjne: 21.432,76 zł oraz przychody finansowe 12.177,80 zł, łącznie 2.124.473,53 zł (vide: wiersze A, D i G rachunku zysków i strat). W tej sytuacji w ślad za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Wprawdzie w roku 2015 skarżąca Spółka również poniosła stratę i to w kwocie znacznie większej, albowiem ta wynosiła 3.402.069,71 zł (vide: rachunek zysków i strat), a zatem stanowiła różnicę pomiędzy przychodami rzędu 3.267.914,91 zł, 189.774,25 zł i 1.214,99 zł (vide: wiersz A, D i G rachunku zysków i strat) a kosztami ich uzyskania, które zaksięgowano na poziomie 6.787.441,02 zł, 29.850,38 zł i 43.682,46 zł (vide: wiersz B, E i H). Powyższe dane w zestawieniu z poniesionymi w 2016 r. wydatkami rzędu 3.266.854,86 zł rodzą istotne pytanie o pochodzenie wskazanych wyżej kwot, skoro zgromadzone na koniec 2015 r. w kasie Spółki i na rachunkach bankowych środki wynosiły 233.168,43 zł (vide: bilans), a wypracowane w 2016 r. przychody zamykały się w kwocie 2.124.473,53 zł (vide: zeznanie CIT-8). Dotyczy to również dokonanych w czerwcu, lipcu, sierpniu, październiku i listopadzie 2017 r. nabyć towarów i usług (vide: poz. 45 deklaracji VAT), skoro saldo końcowe na rachunku bankowym w "C" za lipiec, sierpień i wrzesień wynosiło 0,53 zł. A ponieważ raporty kasowe Spółki nie zostały do akt przedłożone, mimo wystosowanego w tym przedmiocie wezwania, podobnie jak informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2016 r., przyjąć należało, że materiał źródłowy, który do wniosku dołączono jako niekompletny nie mógł stanowić podstawy do jego uwzględnienia. To z kolei oznacza, iż skarżąca Spółka nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywujący jakoby zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.