III SA/Gl 988/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. [...] 2009 r. J.G. zwrócił się do Kierownika Inspektoratu ZUS w T. o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...] . Wniosek argumentował swoim złym stanem zdrowia oraz trudną sytuacją finansową. Do wniosku dołączył decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. umarzającą jego zaległość podatkową oraz wyrok Sądu Rejonowego w T. z [...] r. zasądzający należność na rzecz J.G., a także postanowienie Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w P., umarzające egzekucję dla której tytułem wykonawczym był wspomniany już wyrok. Po przedłożeniu dokumentacji obrazującej sytuację osobistą, majątkową i możliwości płatnicze organ rentowy dokonał analizy akt sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających zakwalifikowanie należności jako całkowicie nieściągalnej, zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwana dalej u.s.u.s.). Ustalił bowiem, że: J.G. nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej, nie pracuje. Jego małżonka zatrudniona jest w Szpitalu Wojewódzkim w T. na stanowisku salowa z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł (średnia za okres [...] do [...] ). Natomiast na podstawie informacji z Urzędu Skarbowego w T. J.G. osiągnął kolejno: w roku 2000 dochód z działalności wykonywanej osobiście – [...] zł oraz przychód "0" z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej; w roku 2001 – przychód z tytułu prowadzonej działalności – [...] zł, w roku 2004 r. przychód wyniósł "0", w 2005 roku jego dochód z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy wynosił [...] zł, w 2006 roku – [...] zł, a w 2007 i 2008 roku jego dochód wynosił odpowiednio – [...] zł oraz [...] zł. Dochód ten był powiększony o dochód z tytułu emerytury, renty krajowej o [...] zł w 2007 roku i o [...] zł w 2008 roku. Według oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącego ustalono, że przyznano mu dodatek mieszkaniowy na okres od [...] 2008 r. do [...] 2009 r. w wysokości [...] zł. Ponadto organ rentowy ustalił, że skarżący nie zalega w podatkach, a posiada jedynie zadłużenie w instytucjach. Zgodnie z zestawieniem stałych miesięcznych wydatków skarżący przeznacza na utrzymanie rodziny ok. [...] zł, jednak wydatki te pokrywane są przez żonę o córkę skarżącego. Na podstawie powyższych ustaleń i wobec braku okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia zaległości J. G. - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wydał [...] r. decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za okres od [...] do [...] : - na ubezpieczenia społeczne w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu składek – [...] zł oraz odsetek za zwłokę – [...] zł (naliczonych na dzień [...] 2009 r.), - na ubezpieczenia zdrowotne za ten sam okres w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu składek – [...] zł, odsetek za zwłokę – [...] zł (naliczonych na dzień [...] 2009 r.) oraz kosztów upomnienia – [...] zł, - a także składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarancyjnych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek – [...] zł oraz odsetek za zwłokę – [...] zł (naliczonych na dzień [...] 2009 r.). W decyzji tej organ umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na podstawie art. 123 u.s.u.s., a także na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W podstawie prawnej wydanej decyzji powołał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s.. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że brak jest okoliczności które uzasadniałyby umorzenie powstałego zadłużenia. Zgodził się z tym, iż sytuacja finansowa skarżącego może utrudniać spłatę tego zadłużenia, jednak uznał, że umorzenie na tym etapie byłoby przedwczesne, gdyż skarżący korzysta ze stałego dochodu współmałżonki, a także prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Podkreślił również, że takie umorzenie należności zwalniałoby z odpowiedzialności za podejmowane decyzje oraz stawiałoby skarżącego w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do płatników, którzy w sposób rzetelny i terminowy regulują swoje należności wobec budżetu państwa. Ponadto uznał, że część zaległości stanowią składki finansowe przez ubezpieczonych, które zgodnie z art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączone są spod umorzenia. Pismem z [...] 2009 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do odwołania dołączył dokument zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego z dnia [...] 2001 r. oraz aneks do umowy nr [...] z dnia [...] 2000 r. Pismem z dnia [...] 2009 r. ZUS poinformował skarżącego o możliwości przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Natomiast [...] 2009 r. skarżący złożył do protokołu wyjaśnienie w sprawie wynagrodzenia małżonki, które jak stwierdził, zostało zawyżone o wypłacone wczasy pod gruszą. Zgodnie z jego wyjaśnieniem aktualne wynagrodzenia małżonki wynosi miesięcznie [...] zł. W następstwie tego wniosku Prezes ZUS decyzją Nr [...] z [...] 2009 r. na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy ponownie analizując zebrany w sprawie materiał uznał, iż organ I instancji prawidłowo wydał swoją decyzję. Ponadto stwierdził, że małżonka skarżącego zatrudniona jest w Szpitalu Wojewódzkim w T. jako salowa z wynagrodzeniem [...] zł, a skarżący nie prowadzi pozarolniczej działalności i nie pracuje. Stałe miesięczne wydatki (ok. [...] zł) są pokrywane przez żonę i córkę skarżącego. Na okres od [...] 2008 r. do [...] 2009 r. zobowiązanemu przyznano dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. W swym uzasadnieniu nawiązując do argumentów zawartych w decyzji organu I instancji podkreślił jeszcze raz, że w sprawie tej nie zostały spełnione przesłanki umorzenia wnioskowanych zaległości z uwagi na osiągany dochód z tytułu wynagrodzenia przez małżonkę oraz prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. W skardze z 14 sierpnia 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego zarzucił mu zbytnią tendencyjność. Jego zdaniem obie decyzje w sprawie zadłużenia zostały podjęte na podstawie błędnych orzeczeń lekarskich, a powoływanie się przez organ na przychód w wysokości [...] zł zasądzony na rzecz skarżącego na podstawie dołączonego do akt wyroku z 7 czerwca 2002 r. jest tylko "wirtualny", z którego do dziś skarżący płaci składki wraz z odsetkami. Do skargi J. G. dołączył m.in. decyzję ZUS Oddział w O. z [...] r. odmawiającą mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ administracji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w wydanych decyzjach. Dodatkowo nadmienił, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, a biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. I jak podkreślił organ odwoławczy, dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Na poparcie swojej argumentacji organ II Instancji powołał wyroki WSA w Gliwicach oraz WSA w Gdańsku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyraża następujące stanowisko w tej sprawie: Badając niniejszą sprawę, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na początku należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W tym przepisie ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność tych należności. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04 OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości". Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą one być umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej wg. kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 organ podejmując decyzję, na podstawie art. 28 ust. 2, pozbawiony jest prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W postępowaniu administracyjnym ustalono, że skarżący nie pracuje, co więcej nie podejmuje pracy zarobkowej w związku ze złym stanem zdrowia. Jednak skarżący w żaden sposób tego nie uwiarygodnił. Nie przedstawił orzeczeń lekarskich z których wynikałoby, iż jest niezdolny do pracy. Wręcz przeciwnie, z orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia [...] 2009 r. wynika, iż skarżący jest zdolny do pracy, co oznacza, że może on podjąć pracę zarobkową. Ponadto skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, która otrzymuje stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. I choć koszty utrzymania rodziny przekraczają dochód żony, to jednak skarżący nie zalega w opłacaniu jakichkolwiek zobowiązań, a posiada jedynie zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek. Nawiasem mówiąc są to zaległości powstałe w 2001 roku, i nawet jeśli przyjąć, iż stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu obecnie podjąć pracy w zawodzie, to jednak z Karty Informacyjnej Leczenia Szpitalnego wynika, że skarżący został przyjęty do szpitala w [...] 2008 roku, czyli kilka lat przed powstaniem zaległości. Oznacza to, że przed wypadkiem był w pełni zdolny do pracy i mógł już wówczas spłacić powstałe zaległości tym bardziej, że z informacji z Urzędu Skarbowego w T. wynika, iż w okresie poprzedzającym wypadek, skarżący osiągał dochody. Warto podkreślić, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość odroczenia terminu płatności należności oraz rozłożenia należności na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jednak formy te mogą zostać dopuszczone przez organ rentowy jedynie na wniosek dłużnika. Tutejszy Sąd jednak nie doszukał się żadnych działań ze strony skarżącego, które wskazywałyby na chęć spłaty tych zobowiązań w jakiekolwiek formie. Analizując zgromadzony materiał dowodowy uznać należy, że stanowisko organu zasługuje na aprobatę, gdyż w tej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Tutejszy Sąd odnosząc się do zarzutów stwierdził, że organ wydając decyzję o odmowie umorzenia należności przede wszystkim skupił się na spełnieniu przez skarżącego którejś z ustawowych przesłanek. Postępowanie przeprowadzone przez organ rentowy poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Skarżący twierdzi, że umorzenie winno nastąpić w związku z zarzutami jakie przytoczył w skardze. Uznać jednak należy, że jego pogląd ma jedynie charakter subiektywny, a ewentualne umorzenie nie może być wyprowadzone z przekonania opartego na istnieniu własnych potrzeb. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich egzekwowania. Z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ze względu na cele na które są przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Sąd w pełni podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę oddalono.