III SA/Gl 99/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści skargi pełnomocnik skarżącego zamieścił dodatkowy wniosek o zwolnienie z należnego wpisu sądowego. Żądanie to rozszerzył na druku urzędowego formularza PPF, gdzie jako zakres wniosku podano zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżący oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną. Ich jedynym źródłem utrzymania jest renta skarżącego ([...] grupa inwalidzka), która po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 768,00 zł. Z kwoty tej opłaca mieszkanie (400,00 zł) i tzw. media (100,00 zł). Ponieważ "do życia" pozostaje im jedynie 200,00 zł, korzysta z pomocy osób trzecich. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy pismem z [...] r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano następujące dokumenty: umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą [...] r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową "A" w K., akt notarialny zawarty [...] r. ustanawiający rozdzielność majątkową między małżonkami, kserokopię faktury wystawionej na "B" obrazującej opłatę za usługi telekomunikacyjne (103,19 zł), druki opłat za czynsz (368,08 zł) oraz energię elektryczną (215,41 zł – w rozliczeniu dwumiesięcznym), zeznania podatkowe za 2013 r.: PIT-36L oraz PIT-37 r., zaświadczenie z Bank "C" o wysokości salda i obrotach na rachunku wnioskodawcy i pismo z [...] r. stanowiące odpowiedź na reklamację strony skarżącej. Dodatkowo w piśmie z [...] r. podano, że wnioskodawca w chwili obecnej żyje z żoną w separacji faktycznej. Żona wyprowadziła się do innego mężczyzny pod nieznany adres i zabrała ze sobą wszelką dokumentację, która jej dotyczy. Wskazano, że ponoszone na bieżące utrzymanie wydatki, które skarżący ponosi obejmują: żywność – 400,00 zł; środki czystości – 150,00 zł; leki i leczenie – 200,00 zł. Postanowieniem z 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznał bowiem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest spójny i przedstawia mało wiarygodny obraz. Nie sposób bowiem przyjąć jakoby z kwoty 768,00 zł skarżący pokrywał koszty utrzymania dwóch lokali, a nadto dokonywał zakupu żywności, środków czystości oraz leków, skoro nie nadesłał oświadczeń osób (przyjaciół), które miałyby mu pomagać bądź udzielać pożyczek. A skoro nie posiada zaległości w płatnościach, a jego rachunek w Banku "C" wolny jest od egzekucji do kwoty [...] zł trudno uznać jakoby skarżący był osobą rzeczywiście pozostającą w niedostatku. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie, które tut. Sąd potraktował jako sprzeciw. W jego uzasadnieniu podkreślono, że zmieniła się sytuacja w małżeństwie wnioskodawcy, albowiem w chwili obecnej pozostaje on w separacji faktycznej z żoną, która wyprowadziła się do innego mężczyzny. Nie może więc liczyć na jej pomocy i wsparcie. Dodatkowo wyjaśniono, że skarżący nie jest w stanie przedłożyć stosownych oświadczeń osób, które wspierają go finansowo, ponieważ osoby te (darczyńcy i pożyczkodawcy) obawiają się ewentualnej kontroli fiskalnej. A ponieważ nie można oczekiwać od osób trzecich, że pokryją koszty sądowe za skarżącego, nie ma obiektywnych przesłanek by twierdzić, że będzie on w stanie ponieść koszty postępowania zarówno w tej jak i równolegle wniesionych [...] innych sprawach, skoro jego wiek i stan zdrowia uniemożliwia mu znalezienie stałego zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy p.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę skarżącą, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że jego żądanie zasługuje na uwzględnienie (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Brak jest zatem podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie udowodnił w sposób dostatecznie przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniach wnioskodawcy oraz w nadesłanych przez niego dokumentach źródłowych występują wszakże istotne luki, które nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Mianowicie wynika z nich, że jedynym dochodem skarżącego jest świadczenie rentowe, które w całości przeznaczane jest na opłacenie mieszkania i mediów (takich jak energia elektryczna czy gaz). Z uwagi na to, że dodatkowych środków skarżący nie posiada, nasuwa się pytanie skąd pochodzą środki na bieżące utrzymanie, bo przecież z czegoś musi żyć. Nadesłany w odpowiedzi na wezwanie referendarza materiał dowodowy nie tylko nie udzielił odpowiedzi na powyższe, ale dodatkowo wzmocnił wątpliwości, w tym odnoszące się do miejsca, w którym znajduje się centrum życiowe skarżącego, przy ul. [...] w K., [...] w K. czy [...] w M.. Istotne jest również to, że z akt sprawy wynika, że już na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponował więcej niż jednym lokalem mieszkalnym – czego na druku formularza w ogóle nie ujął. Mianowicie w rubryce nr 2.2 wskazał lokal na ul. [...] w K.. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. podał, że wynajmuje mieszkanie w Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w K. (lokal nr [...] położony przy ul. [...]). Wprawdzie skarżący oświadczył, że do tego mieszkania przeniósł się niedawno, lecz umowa najmu tego lokalu została przez niego podpisana w dniu [...]r. Z kolei z przekazów pocztowych obrazujących należne świadczenia rentowe wynika, że te doręczane są na ul. [...] w M.. W tej sytuacji stwierdzić należny, że skarżący mimo trudnej jak twierdzi sytuacji finansowej, utrzymuje więcej niż jeden lokal mieszkalny, a zaległości w płatnościach nie zgłasza. Wynika z tego, że jednak posiada środki finansowe, które wystarczają mu na utrzymanie. Czy te pochodzą z rachunku w Banku "C", gdzie kwota wolna od egzekucji wynosi [...] zł (vide: pismo z [...] r. stanowiące odpowiedź na reklamację) skarżący nie wyjaśnił, podobnie jak nie wskazał czy firma "B" oraz spółka cywilna "D" nadal są zawieszone i nie przynoszą żadnych dochodów. Fakt, iż w chwili obecnej skarżący pozostaje z żoną w separacji faktycznej nie ma znaczenia przesądzającego. Wszak pierwotnie (w nadesłanym druku PPF) oświadczył, że żona nie osiąga żadnego dochodu i nie pobiera żadnych świadczeń socjalnych. Okoliczność ta nie mogła mieć zatem wpływu na jego sytuację finansową zarówno wtedy, kiedy prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe, jak i teraz, kiedy żona mieszka oddzielnie z innym mężczyzną (wyprowadziła się do niego). Trudno również ustosunkować się do twierdzenia, jakoby osoby, które pomagały czy pomagają wnioskodawcy w utrzymaniu – określone, jako darczyńcy i pożyczkodawcy obawiały się podania danych osobowych, skoro nawet w sposób przybliżony nie oszacowano wysokości i rodzaju pomocy, której udzielają. To oznacza, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości. Brak było zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku zarówno w całości jak i części. Ewentualne szacowanie wysokości kosztów sądowych, które skarżący mógłby ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy podane w treści urzędowego formularza dane nie budzą żadnych zastrzeżeń. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła, dlatego też działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.