III SA/Gl 990/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w kwocie [...] zł, strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej bez uszczerbku na swoim utrzymaniu. Opłaty miesięczne skarżącego wg jego oświadczenia wynoszą: [...] zł (alimenty); [...] zł (leki); [...] zł (wyżywienie); [...] zł (prąd); [...] zł (gaz); [...] zł (telefon). Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego jedynym dochodem miesięcznym jest kwota około [...] zł, którą uzyskuje z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 21 czerwca 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała do akt: podatkową księgę przychodów za okres od stycznia 2013 r. o maja 2013 r.; kserokopię wyroku rozwodowego z dnia [...] r., w sprawie o sygn. akt [...] , ustanawiającego alimenty skarżącego na rzecz córki V. A. w kwocie [...] zł miesięcznie; pokwitowanie odbioru alimentów na rzecz T. i A. w wysokości [...] Euro (do rąk A. Z.); zeznanie PIT-36L skarżącego za 2012 r.; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy wnioskodawcy w "A" S.A. za okres od marca 2013 r. do maja 2013 r.; wyciąg z rachunku osobistego wnioskodawcy w "B" w J. za okres od marca 2013 r. do maja 2013 r.; wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; oświadczenia: dotyczące wydatków (zbieżne oświadczeniem zawartym na formularzu PPF) i o tym, że w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie posiada obecnie żadnych trwałych. W piśmie, które wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu [...] r., strona oświadczyła, że przebywa czasowo w K., przy ulicy [...] [...] i przedstawił zaświadczenie o zameldowaniu pod tym adresem, z którego wynika, że mieszka w tym lokalu razem z R. A. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca został wezwany pismem z dnia [...] r. o przedłożenie dokumentów, wskazujących na aktualny stan majątkowy i finansowy tej osoby. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący przedłożył następujące dokumenty: decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z dnia [...] r. (świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł); zeznanie podatkowe PIT-37 za 2012 r.; oraz wyciąg z jej rachunku bankowego, prowadzonego w "C" w K. za luty, marzec i czerwiec 2013 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Marka Asenkowicza, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wszelkie oświadczenia złożone przez skarżącego odnośnie jego przychodów nie są wiarygodne, szczególnie, jeśli porównać je z deklarowanymi przez niego wydatkami. Wnioskodawca oświadczył początkowo, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego jedynym dochodem jest dochód osiągany z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, który zamyka się przeciętnie w kwocie [...] zł miesięcznie. Jednocześnie, z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że płaci alimenty: w kwocie [...] zł miesięcznie na rzecz swojej córki V. A. (płatne do rąk Ilony D. A.) oraz w kwocie [...] Euro miesięcznie na dwójkę dzieci: A. i T. (płatne do rąk A. Z.). Kwota [...] Euro, w przeliczeniu na polską walutę, wynosi ponad [...] zł (zakładając że kurs wymiany kształtuje się w ten sposób, że wartość jednego Euro przekracza cztery złote). Wnioskodawca dołączył do akt pisemne pokwitowania odbioru kwoty [...] Euro przez A. Z. w marcu, kwietniu, maju i czerwcu 2013 r. Z prostego porównania deklarowanych przez skarżącego miesięcznych dochodów ([...] zł) i dokonywanych przez niego opłat alimentacyjnych (ponad [...] zł) wynika, że już same te opłaty, mające przecież charakter stałych wydatków, przekraczają w sposób wyraźny deklarowany dochód wnioskodawcy. Co istotne, z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2013 r. do maja 2013 r., przedłożonej w formie zbiorczej (czyli nie odzwierciedlającej poszczególnych, jednostkowych czynności gospodarczych) wynika, że firma skarżącego prowadziła w tym okresie działalność. Tymczasem strona nadesłała wyciąg z firmowego rachunku bankowego, prowadzonego w "A" S.A. za okres od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. Z wyciągów tych wynika, że na rachunku tym nie dokonywano w tym czasookresie żadnych operacji. Brak jakichkolwiek transakcji, zarówno uznaniowych, jak i obciążeniowych. Z kolei na rachunku prywatnym, prowadzonym przez M. A. w "B" w J. również brak konkretnych, realnych operacji. Na wyciągu widnieją jedynie operacje stanowiące opłaty manipulacyjne (opłaty za prowadzenie rachunku). Do akt sprawy, skarżący dołączył również swoje oświadczenie o ponoszonych przez siebie opłatach miesięcznych, z którego wynika, że opłaty te zamykają się średnio w kwocie [...] zł. W sumie więc, wydatki miesięczne wnioskodawcy zamykają się w kwocie [...] zł (koszty zakupu żywności, opłaty miesięczne za media i raty alimentacyjne), co przekracza jego miesięczny, określony na urzędowym formularzu PPF, dochód o ponad [...] zł. W toku postępowania okazało się, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z R. A. Wnioskodawca na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2013 r. udokumentował jej stan majątkowy w sposób wystarczający. Dochód R. A. wynosi około [...] zł netto (świadczenie emerytalne). Kwota ta wpływa na jej rachunek bankowy, prowadzony w "C" w K. Kwota ta jest w całości pobierana przez nią z tego rachunku. Uwzględniając jednak sumaryczny dochód wnioskodawcy i R. A., nadal wydatki skarżącego będą wyraźnie przekraczały wspólny dochód uzyskiwany we wspólnym gospodarstwie domowym. Opierając się na ogólnie obowiązujących zasadach doświadczenia życiowego i uwzględniając aktualną sytuację społeczno – gospodarczą w naszym kraju, należy stwierdzić, że oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów nie jest wiarygodne. Skarżący bowiem oświadczył, że jego dochód wynosi średnio [...] zł miesięcznie. Z dokumentów wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z R. A. Wspólny dochód miesięczny w tym gospodarstwie domowym (około [...] zł) jest jednak nadal wyraźnie niższy, aniżeli deklarowane wydatki samego wnioskodawcy (średnio ponad [...] zł). W tym stanie rzeczy można wnioskować, że skarżący posiada inne, nieujawnione źródło dochodu, bądź też korzysta z czyjejś pomocy finansowej. Zaznaczyć należy również, że strona nie stwierdziła, ani tym bardziej nie wykazała, ażeby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat (np. opłat związanych z regulowaniem należności czynszowych, czy też opłat za tzw. "media"), a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyła, że korzysta z pomocy osób trzecich (np. członków swojej rodziny). W tym stanie rzeczy trudno jest dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym stwierdzić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Na marginesie należy zaznaczyć, że z zeznania PIT-36L za 2012 r. wynika, że wnioskodawca w ubiegłym roku podatkowym poniósł stratę w kwocie [...] zł. Z nadesłanej przez skarżącego podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wynika, że w bieżącym roku (do maja) jego działalność gospodarcza również przynosi stratę (w maju 2013 r. – [...] zł). Jednak odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.