III SA/Gl 996/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Od początku 2012 r. firma strony przynosi straty. Skarżący ponosi liczne koszty związane z działalnością, np. spłaca pięć kredytów na łączną kwotę [...] zł., a organ egzekucyjny egzekwuje stronie miesięcznie kwotę [...] zł. Z uwagi na stratę, skarżący nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Zgodnie z oświadczeniem strony, nie posiada ona żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro (oprócz autocystern DAF, rok produkcji 2003). Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną I. oraz córką M. ([...] lat). Wnioskodawca i jego żona prowadzą działalność gospodarczą. Z oświadczeń strony wynika, że jej działalność gospodarcza przynosi stratę, natomiast jej małżonka uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje wraz ze swoją rodziną w domu rodzinnym o powierzchni [...] m2 w C., który stanowi wyłączną własność jego żony. Skarżący podkreślił, że pozostaje ze swoją żoną w ustroju majątkowej rozdzielności małżeńskiej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że miesięczne wydatki na opłacenie rachunków kształtują się następująco: energia – [...] zł; paliwo – [...] zł; ciepło – [...] zł; woda – [...] zł; jedzenie – [...] zł; "chemia" – [...] zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 6 marca 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki oraz ich wspólnej córki, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: faktury obrazujące opłaty za energie elektryczną (przy rozliczeniu za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.); za gaz (za okres od dnia [...] do dnia [...] r. oraz za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.); za dostawę wody i odprowadzanie ścieków (za styczeń 2013 r.); wyciąg z rachunku bankowego firmy żony wnioskodawcy w Banku "A", za okresom dnia [...] r. do dnia [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego Za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. wyciąg z rachunku w "B"; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy skarżącego w "C" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w "D" w Ż. dla firmy R. F. w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w "A" dla firmy R. F. w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w Banku "A" dla R. F. (prywatny rachunek) w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.; zestawienia sald i obrotów firmy skarżącego za okres sprawozdawczy od [...] r. do [...] r.; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów firmy prowadzonej przez żonę wnioskodawcy za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; zeznania podatkowe PIT – 36L za 2012 r. skarżącego i jego małżonki; trzy tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...] r. przez organ skarbowy na skarżącego; dwie umowy o kredyt inwestycyjny i umowę o kredyt celowy na prowadzenie działalności gospodarczej, zawarte przez skarżącego z "D" w Ż. wraz z harmonogramami ich spłaty; zapisy na koncie działalności gospodarczej skarżącego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; raport o środkach trwałych na dzień [...] r.; protokół zajęcia i odbioru ruchomości. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. F., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Poddając analizie stan majątkowy skarżącego oraz jego małżonki, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia w przedmiotowej sprawie przesłanki skutkującej uwzględnieniem jego wniosku. Wnioskodawca nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca przedstawił swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty. Należy jednak stwierdzić, że skarżący całkowicie pominął udokumentowanie stanu majątkowego swojej córki, która przecież – jak wynika z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF – znajduje się we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze skarżącym. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że analiza wyciągów z sześciu przedłożonych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, posiadanych zarówno przez niego, jak i przez jego małżonkę, wskazuje na ich płynność finansową. Na wszystkich rachunkach bankowych wszelkie transakcje obciążające poszczególne rachunki (czyli wypływy gotówki) są równoważone przez transakcje uznaniowe (czyli wpływ gotówki). Na żadnym z rachunków nie występuje w sposób permanentny saldo ujemne. Przykładowo, odnośnie firmowego rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego w "D" Ż., wyciąg za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., przedstawiający dokonywane operacje, składa się z trzech części, obrazujących trzy kolejne, miesięczne okresy. W pierwszym okresie ([...] r. – [...] r.), transakcje uznaniowe wyniosły łącznie [...] zł, natomiast transakcje obciążeniowe zamknęły się w kwocie [...] zł. W drugim okresie ([...] r. – [...] r.) odpowiednio: transakcje uznaniowe wyniosły [...] zł, natomiast transakcje obciążeniowe [...] zł. W trzecim okresie ([...] r. – [...] r.) transakcje uznaniowe wyniosły [...] zł, natomiast transakcje obciążeniowe [...] zł. Jednocześnie, na rachunku firmowym, prowadzonym przez wnioskodawcę w Banku "A", dokonywanych jest wiele wpłat własnych (określanych na wydruku, jako "przelew wewnętrzny przychodzacy"). Przykładowo, strona dokonała w okresie od grudnia 2012 r. do marca 2013 r. następujących wpłat: [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł i [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł i [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.). Z powyższej analizy wynika, że skarżący dysponuje regularnie, w sposób ciągły, znacznymi kwotami pieniężnymi, którymi zasila swoje konto bankowe. Faktu tego nie zmienia to, że skarżący wybiera również gotówkę z tego konta (wypłaty osobiste, określane, jako "przelew wewnętrzny wychodzący"), choć tego typu operacje mają miejsce o wiele rzadziej, niż wpłaty własne. Operacje tego samego typu – i w tej samej częstotliwości – dokonywane są na osobistym rachunku skarżącego w Banku "A". Na ten rachunek określone kwoty wpłaca również małżonka skarżącego. Z reguły kwota poszczególnej transakcji uznaniowej odpowiada kwocie transakcji obciążeniowej, w której to transakcji gotówka przelewana jest z konta osobistego wnioskodawcy na jego konto firmowe. Odnośnie natomiast prowadzonej działalności gospodarczej, należy stwierdzić, że z zeznań podatkowych za 2012 r. wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego i działalność gospodarcza prowadzona przez jego małżonkę faktycznie wykazały stratę (odpowiednio: [...] zł i [...] zł). Należy jednak zwrócić uwagę na przychód osiągany w toku prowadzenia konkretnej działalności gospodarczej oraz koszty jego uzyskania. Analiza tych wartości i ich wzajemny stosunek pozwalają bowiem ustalić charakter i rozmiar straty, jak również i generalną kondycję prowadzonej firmy. Odnośnie firmy skarżącego, stwierdzić należy przychód rzędu [...] zł, natomiast koszty uzyskania tego przychodu zamykają się w kwocie [...] zł. Z kolei przychód z działalności gospodarczej żony skarżącego, I. F., wyniósł [...] zł, a koszty jego uzyskania wynosiły [...] zł. W obu przypadkach zwrócić uwagę należy, że firmy odniosły wyraźny przychód, szczególnie wysoki w przypadku firmy skarżącego. Jednak koszty uzyskania przychodu, w obu przypadkach, przekroczyły przychód. Uwzględniając proporcje pomiędzy uzyskanym przychodem, a kosztami jego uzyskania, należy stwierdzić, że strata jest jednak, w obu przypadkach, nieznaczna. Pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach, tak, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Tak więc, skarżący prowadząc swoją działalność gospodarczą operuje w przedmiotowej sprawie "na co dzień" znaczną gotówką. Są to kwoty, które pozwalają uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. W tym miejscu należy zaznaczyć, że stosownie do § 3 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 16 grudnia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne, w przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł. Odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy jeszcze podkreślić, że z pewnością nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca powołał się także na spłatę kredytów. Spłata tych kredytów stanowi pokrycie cywilnoprawnych zobowiązań (długów) skarżącego. Z kolei uiszczanie opłat w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Wpis ten w sprawach o sygn. akt: III SA/Gl 995/12 i III SA/Gl 996/12 wynosi łącznie 200 zł. Uiszczenie takiej kwoty z pewnością mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącego. Należy w tym miejscu podkreślić, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy (również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) toczyło się w sprawach III SA/Gl 1469 – 1471/12. Tutejszy Sąd postanowieniami z dnia 11 lutego 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowienia te stały się prawomocne z dniem 10 kwietnia 2013 r., wskutek oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażaleń na te postanowienia. Co istotne, w tych sprawach łączny wpis sądowy od trzech skarg wynosi [...] zł, a więc wielokrotnie przewyższa łączny wpis sądowy od skarg kasacyjnych w dwóch przedmiotowych sprawach (200 zł). Tak więc, uwzględniając tożsamość stanu majątkowego wnioskodawcy i całokształt jego aktualnej sytuacji finansowej, którą należy uwzględnić we wszystkich jego, aktualnie toczących się sprawach, należy stwierdzić, że tym bardziej strona jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.