III SA/Gl 996/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, organ II instancji) utrzymał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej organ I instancji) z dnia [...] r. o numerze, [...] o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. W. W. (dalej jako: "skarżący") w kwocie [...] zł za każdy miesiąc w związku z reklamacją złożoną [...] r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS powołał art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 31 zq ust.8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o COVID-19. Organ ustalił, że wnioskiem z [...] r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w B. (dalej jako organ I instancji) o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. Następstwem czego była ww. decyzja z dnia [...] r. organu I instancji na podstawie art. 31 zq ust.7 ustawy o COVID-19, w zw. z art.83 ust 1 i 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej: ustawa o sus. odmawiająca prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu ww. decyzji, organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o COVID-19, jednym z podstawowych warunków zwolnienia z opłacania składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. jest przesłanie przez płatnika deklaracji rozliczeniowej wraz z imiennymi raportami miesięcznymi za wnioskowane okresy nie później niż do 30 czerwca 2020r. Zaś zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego o zwolnienie został rozpatrzony według warunków do zwolnienia z opłacenia składek od najniższej obowiązującej podstawy "Mały ZUS Plus" w zakresie: -za m-c 03/2020 w dniu [...] r. w kwocie [...] zł -za m-c 04/2020 w dniu [...] r. w kwocie [...] zł -za m-c 05/2020 w dniu [...] r. w kwocie [...] zł Zgodnie ze złożoną DRA2 z dnia [...] r. podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest kwota [...] zł. Z uwagi na zadeklarowanie przez skarżącego podstawy wyższej od najmniejszej obowiązującej podstawy nie ma on prawa do zwolnienia w kwocie [...] zł za każdy miesiąc. W świetle powyższego organ odmówił stronie prawa do zwolnienie z opłacania z należności z tytułu składek na ubezpieczenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes ZUS wydał [...] r., decyzję nr [...] utrzymał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej organ I instancji) z dnia [...] r. o numerze, [...] o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od mar-ca 2020r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek nie może być uwzględniony, ponieważ skarżący zadeklarował podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyższą od najmniejszej podstawy, w związku z czym organ II instancji orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji. Skarżący w dniu [...] r. złożył za pośrednictwem organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję z [...] r. W skardze (odwołaniu) do tut. Sądu skarżący podniósł, że ZUS zawężająco interpretuje przepis art. 31 zo pkt 4 ustawy o COVID-19, a także najniższą podstawę wymiaru składek, ponieważ zdaniem skarżącego najniższą podstawę składek dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą stanowiła kwota [...] zł tj. 60% przeciętnego wynagrodzenia . Skarżący wskazał, że zgodnie z przepisami mógł obniżyć podstawę wymiaru składek, ze względu na przychód w 2019 r. do kwoty [...] zł, to jednak zadeklarował podstawę w wysokości najniższego wynagrodzenia tj kwotę [...] zł. Skarżący podniósł, że jego wniosek ma oparcie w przepisie art 31 zo pkt.5 ustawy o COVID-19, czego ZUS nie wziął pod uwagę, ponieważ prowadząc działalność gospodarczą w zakresie doradztwa finansowego, zadeklarował od lutego 2020 r. podstawę wymiaru składek w wysokości [...] zł. W związku z czym skarżący podniósł, że ZUS błędnie zakwalifikował jego żądanie a w przypadku odmowy prawa do zwolnienia wnosi o potraktowanie jego skargi jako skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania za odpowiednim odszkodowaniem. Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.),. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19 z którego wynika, że płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy KPA w zakresie odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. Z akt administracyjnych wynika, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020r. przebiegało w następujący sposób: strona skarżąca, złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w wysokości [...] zł za trzy wskazane miesiące czyli po [...] zł za miesiąc. Natomiast organ I instancji odmówił decyzja z [...] r. zwolnienia w kwocie [...] zł, za każdy z trzech miesięcy, a którą to decyzję podtrzymał organ II instancji. W dniu [...] r. skarżący za pośrednictwem organu złożył skargę do Sądu na decyzję organu I instancji z [...] r. W swej skardze skarżący wniósł o uwzględnienie jego wniosku z [...] r., a zatem o przyznanie mu prawa do zwolnienia z opłacenia składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Postępowanie o zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia składki za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. dotyczyło obowiązku opłacenia tej składki, i wynikało z przepisów prawa materialnego, a rozstrzygnięcie w tym zakresie leżało w kompetencjach ZUS. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ de facto odmówił przyznania zwolnienia z powodu tego, że skarżący zadeklarował podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyższą od najmniejszej podstawy i tym samym skarżący nie spełnił warunków do jego uzyskania. Tymczasem organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń skarżącego dotyczących jego stanowiska, dotyczącego zwolnienia z obowiązku opłacania składek w wysokości [...] zł za trzy wskazane miesiące czyli po [...] zł za miesiąc, a organ I instancji odmówił decyzją z [...]r. zwolnienia w kwocie [...] zł., za każdy miesiąc. Sąd wskazał, że postępowanie organu przy rozpoznawaniu sprawy administracyjnej – a taką jest postępowanie w sprawie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek – regulują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że wiążąco elementy decyzji administracyjnej określone zostały w art. 107 § 1 k.p.a. Stosownie zatem do powołanego przepisu, decyzja zawiera: oznaczenie organu administracji publicznej; datę wydania; oznaczenie strony lub stron; powołanie podstawy prawnej; rozstrzygnięcie; uzasadnienie faktyczne i prawne; pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy. Szczególne znaczenie ustawodawca przypisuje uzasadnieniu faktycznemu i prawnemu decyzji, o czym świadczy fakt, że w art. 107 § 3 k.p.a. formułuje wymagania co do sposobu jego sporządzania. I tak, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (art. 107 § 4 k.p.a.). Z kolei, z samej istoty uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących, dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowo-administracyjnym (wyrok WSA w Krakowie z 11 sierpnia 2021 r., I SA/Kr 773/21, LEX nr 3210194). W szczególności decyzje niekorzystne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok WSA w Poznaniu z 26 sierpnia 2021 r., II SA/Po 916/20, LEX nr 3216205). Zauważyć tutaj należy, że także spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 § 1 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. Tak sporządzone uzasadnienie daje również rękojmię, iż organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś orzeczenia w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji. Nie jest rolą sądu dopasowywanie fragmentów uzasadnienia do okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja pozbawiona jest prawidłowo sporządzonego uzasadnienia. Organ ograniczył się do przedstawienia treści przepisów, które zastosował w sprawie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek bez przeprowadzenia ich wyjaśnienia i znaczenia dla oceny sytuacji prawnej skarżącego. Zabrakło w decyzji uzasadnienia faktycznego. Skarżący w trakcie prowadzonego postępowania podniósł, że wnosił o zwolnienie w innej kwocie niż to stwierdził organ. Organ do tych zarzutów skarżącego w ogóle się nie odniósł i nie wyjaśnił, dlaczego. Prowadząc postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie organ zaniechał wykonania obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., związanego ze wskazaniem przez organ niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Z wymienionego przepisu wynika, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W tej sytuacji Sąd, rozpoznając sprawę stwierdził, naruszenie przez organ przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanej decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu i dokonać ustaleń procesowych w celu zweryfikowania twierdzenia skarżącego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94). W zaskarżonej decyzji Zakład nie uzasadnił w ogóle swojego stanowiska. Nie przytoczył żadnych argumentów oraz przepisów prawnych potwierdzających prawidłowość wydanej decyzji. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą Sądu wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Z uwagi na powyższe Sąd doszedł do przekonania, że Prezes ZUS nie sprostał standardom i wymaganiom wynikającym z art. 8 § 1, art. 9, art. 79a § 1 KPA Skarżący nie uzyskał możliwości wykazania swoich racji, które przedstawia dopiero w skardze. Skarżący został tym samym pozbawiony możliwości poznania stanowiska organu w zakresie ewentualnie przedstawionych dowodów i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza tych, które dotyczą twierdzeń skarżącego, bowiem ZUS nie wyjaśnił skąd wziął kwotę wskazana w zaskarżonej decyzji a nie rolą Sądu jest ustalanie stanu faktycznego sprawy, ponieważ Sąd nie może w tej kwestii zastąpić organu. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.