III SAB/Gl 128/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2022 r. na skutek skargi kasacyjnej R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SAB/Gl 128/21 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w S. w przedmiocie wydania zaświadczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SAB/Gl 128/21; 2) stwierdza bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w S.; 3) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4) zobowiązuje Dyrektora Aresztu Śledczego w S. do załatwienia wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem; 5) przyznaje radcy prawnemu M. B. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w obu instancjach wynagrodzenie w kwocie 516,60 zł (słownie: pięćset szesnaście złotych sześćdziesiąt groszy), w tym 96,60 zł (słownie: dziewięćdziesiąt sześć złotych sześćdziesiąt groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Pismem z 12 czerwca 2020 r., skarżący R. S. przebywający w Areszcie Śledczym w S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w związku z jego wnioskiem z 3 czerwca 2020 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego próśb o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne do złożenia skargi do ETPC, RPO oraz Sądu Okręgowego. Wniosek złożył do wychowawcy oddz. [...], który tego samego dnia poinformował go o odmowie wydania zaświadczenia przez Dyrektora. W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 217 § 3 K.p.a., działający jako organ Dyrektor winien wydać zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni. Odmowa wydania zaświadczenia ma natomiast formę postanowienia (art. 219 K.p.a.). Dyrektor nie wydał zaświadczenia ani nie wydał postanowienia, co oznacza, że pozostaje w bezczynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 217 § 2 K.p.a. Organ wyjaśnił, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647), z którego nie wynika obowiązek pisemnego uzasadniania rozstrzygnięć podejmowanych przez Dyrektora jednostki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 20 października 2020r. sygn. akt III SAB/Gl 152/20 stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Sąd uznał, że skarżący przedmiotem skargi uczynił stanowisko Dyrektora Aresztu Śledczego, a właściwie bezczynność tego organu w wydaniu wnioskowanego zaświadczenia potwierdzającego nie tyle fakty, ile sposób załatwienia sprawy. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje szczególne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora, co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego. Ponieważ sprawa nie mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego, skarga na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w załatwieniu wniosku z 3 czerwca 2020r. w sprawie wydania zaświadczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 marca 2021r. sygn. akt III OSK 4144/21 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r., co wynika z treści § 2, odnosi się jedynie do wniosków osadzonych dotyczących działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nie zaś do wydawania zaświadczeń na podstawie art. 217 K.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek strony w żaden zatem sposób nie dotyczy zdarzeń związanych z działalnością organu, ale odnosi się do potwierdzenia faktu dokonywania przez skarżącego określonej czynności - składania przez niego wniosków o wydanie dokumentów. W niniejszej sprawie nie można zatem przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, działań organu. Okoliczności wskazywane przez Sąd I instancji nie mogły więc stanowić dostatecznej podstawy do uznania, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jednocześnie nakazał Sądowi I instancji zbadanie, czy w niniejszej sprawie można przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 K.p.a., jak również czy ww. żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 K.p.a.). Ponownie rozpoznając sprawę, postanowieniem z 12 sierpnia 2021r. WSA w Gliwicach odrzucił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Po myśli art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Z powyższego wynika, że jeżeli skarżący nie wniesie odwołania, zażalenia lub ponaglenia do organu II instancji i od razu zaskarży do sądu administracyjnego decyzję, postanowienie, przewlekłość lub bezczynność organu, to skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a. Na to orzeczenie skarżący wniósł skargę kasacyjną. Zarzucił w niej naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a., jako że Sąd odrzucił skargę wobec niewniesienia ponaglenia, podczas gdy w istocie skarżący z takim środkiem wystąpił, co wskazuje, że skarga strony była dopuszczalna i winna być rozpoznana. W oparciu o powyższy zarzut, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia, przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci pisma skarżącego z 4 czerwca 2020r. skierowanego do organu II instancji wraz z potwierdzeniem jego złożenia do rejestru przesyłek wychodzących z aresztu, a także zasądzenie kosztów. Z pisma tego, datowanego na 4 czerwca 2020r., skierowanego do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K. a określonego jako skarga wynika, że skarżący wnosi o "zobowiązanie dyrektora do niezwłocznego wydania żądanych zaświadczeń", a objętych jego wnioskiem z 3 czerwca. 2020r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 179a ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. W przedmiotowym wypadku skład orzekający uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż jest oczywiście usprawiedliwiona, w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia, w szczególności w zakresie zarzutów dotyczących niewystąpienia z ponagleniem przed wniesieniem skargi, o czym orzekł w punkcie 1. wyroku z 28 lutego 2022r. Jak bowiem wynika z powołanego wyżej, a dołączonego dopiero do skargi pisma z 4 czerwca 2020r. skarżący wystąpił do organu nadrzędnego nad organem będącym adresatem wniosku o wydanie zaświadczenia i wynikało z niego, że intencją strony jest spowodowanie przez organ odwoławczy, aby zaświadczenie takie zostało mu wydane. W ocenie Sądu wskazuje to, że skarżący wystąpił z ponagleniem. Fakt, że określił je jako skargę nie ma żadnego znaczenia, gdyż intencja tego pisma jest jasna, a skarżący nie jest profesjonalistą. Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 217 § 1 i 2 K.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Ustawodawca rozróżnia zatem dwa rodzaje zaświadczeń, tj.: zaświadczenia wydawane, gdy wymaga tego przepis prawa (art. 217 § 2 pkt 1 K.p.a.) oraz zaświadczenia wydawane na żądanie strony mającej interes prawny (art. 217 § 2 pkt 2 K.p.a.). W pierwszym wypadku organ administracyjny ma obowiązek wydania zaświadczenia, o ile stosowne dane znajdują się w jego posiadaniu. Interes prawny osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia nie podlega w takiej sytuacji badaniu, bowiem jest on z góry ustalony przez przepis prawa. Natomiast w wypadku, gdy podmiot domaga się wydania zaświadczenia powołując się na swój interes prawny, organ musi przed wydaniem zaświadczenia ustalić, czy osoba ubiegająca się rzeczywiście ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Stosownie do art. 217 § 3 K.p.a. zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni. Natomiast zgodnie z art. 219 K.p.a. odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W zakreślonym wcyt. przepisem siedmiodniowym terminie Dyrektor AŚ nie wydał ani zaświadczenia zgodnie z żądaniem strony ani postanowienia o odmowie jego wydania. Natomiast zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. dochodzi do bezczynności. Taki stan zaistniał w badanej sprawie, wobec czego skarga strony na bezczynność organu okazała się uzasadniona, o czym Sąd orzekł w punkcie 2. wyroku z 28 lutego 2022r. Jednocześnie Sąd w pkt. 3 wyroku stwierdził, że bezczynność nie miała charakteru rażącego. Rozważając tę kwestię, Sąd miał na uwadze, że w orzecznictwie wskazuje się na stopniowanie naruszeń prawa: od "zwykłego", przez "naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy", aż po "rażące naruszenie prawa", konstatując, że to ostatnie stanowi kwalifikowaną formę naruszenia prawa, a utożsamianie tego pojęcia z każdym naruszeniem prawa nie jest słuszne. Natomiast bezczynność organu nie wynikała z lekceważenia prawa czy zignorowania wniosku strony, a jedynie błędnej jego kwalifikacji jako opartego o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, którą to ocenę początkowo podzielił także sąd administracyjny. Stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności. Na tej podstawie Sąd w pkt. 4. wyroku zobowiązał organ do załatwienia wniosku w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem nie przesądzając jednocześnie o sposobie jego załatwienia. Jest to konsekwencją faktu, że sądy administracyjne pełnią rolę jedynie kontrolującą działalność organów administracji w oparciu o kryterium zgodności z prawem stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), nie mają natomiast kompetencji do załatwienia sprawy we własnym zakresie. Sąd stwierdził zatem, że organ naruszył przepisy procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 179a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.