III SAB/Gl 136/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 września 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w S. w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: odrzucić skargę. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4185/21 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 października 2020 r., sygn. akt III SAB/Gl 151/20 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w S. w przedmiocie wydania zaświadczenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu orzeczenia podniósł, że pismem z [...] r., skarżący przebywający w Areszcie Śledczym w S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w związku z jego wnioskiem z [...] r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego próśb o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne celem przesłania do sądu. Wniosek złożył do wychowawcy oddz. [...], który poinformował go o odmowie wydania zaświadczenia przez Dyrektora. W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 217 § 3 k.p.a., działający jako organ Dyrektor winien wydać zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni. Odmowa wydania zaświadczenia ma natomiast formę postanowienia (art. 219 k.p.a.). Dyrektor nie wydał zaświadczenia ani nie wydał postanowienia, co oznacza, że pozostaje w bezczynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 217 § 2 k.p.a., a dodatkowo skarżący nie wskazał przepisu prawa, który obligowałby organ do wydania wnioskowanego przez skarżącego zaświadczenia. Nie wykazał też interesu prawnego do żądania zaświadczenia o wskazanej treści, który musi mieć uzasadnienie w przepisach materialnych. Organ wyjaśnił, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647, dalej: "rozporządzenie"), z którego nie wynika obowiązek pisemnego uzasadniania rozstrzygnięć podejmowanych przez Dyrektora jednostki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu. Sąd uznał, że skarżący przedmiotem skargi uczynił stanowisko Dyrektora Aresztu Śledczego, a właściwie bezczynność tego organu w wydaniu wnioskowanego zaświadczenia potwierdzającego nie tyle fakty, ile sposób załatwienia sprawy. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje szczególne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora, co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że nie jest właściwy w sprawach skarg na bezczynność postępowania organów administracji penitencjarnej uregulowanego ww. rozporządzeniem. Zarzucana przez skarżącego bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego nie dotyczy sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. W tym stanie rzeczy niniejsza sprawa nie mieści się we wskazanym powyżej katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Zatem stwierdził, że skarga na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w załatwieniu wniosku z [...] r. w sprawie wydania zaświadczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazanym na wstępie postanowieniem Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r., co wynika z treści § 2, odnosi się jedynie do wniosków osadzonych dotyczących działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nie zaś do wydawania zaświadczeń na podstawie art. 217 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek strony w żaden zatem sposób nie dotyczy zdarzeń związanych z działalnością organu, ale odnosi się do potwierdzenia faktu dokonywania przez skarżącego określonej czynności - składania przez niego wniosków o wydanie dokumentów, a także dat dokonywania tych czynności oraz sposobu rozpatrzenia tychże próśb. W niniejszej sprawie nie można zatem przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego. Okoliczności wskazywane przez Sąd I instancji nie mogły więc stanowić dostatecznej podstawy do uznania, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zatem z uwagi na podniesione okoliczności, NSA uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania celem dokonania szczegółowej analizy żądania skarżącego zawartego we wniosku z [...] r. i ustalenia, czy w niniejszej sprawie można przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., jak również czy ww. żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 k.p.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Merytoryczne badanie legalności aktów administracyjnych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy skarga na nie jest dopuszczalna, tzn. gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, bowiem dotyczy działalności organów administracji publicznej, skargę wniesie uprawniony podmiot po wyczerpaniu środków zaskarżenia oraz, gdy spełnia ona wymogi formalne i zostanie złożona w terminie. Zgodnie z art. 217 § 1 i 2 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Ustawodawca rozróżnia zatem dwa rodzaje zaświadczeń, tj.: zaświadczenia wydawane, gdy wymaga tego przepis prawa (art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a.) oraz zaświadczenia wydawane na żądanie strony mającej interes prawny (art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.). W pierwszym wypadku organ administracyjny ma obowiązek wydania zaświadczenia, o ile stosowne dane znajdują się w jego posiadaniu. Interes prawny osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia nie podlega w takiej sytuacji badaniu, bowiem jest on z góry ustalony przez przepis prawa. Natomiast w wypadku, gdy podmiot domaga się wydania zaświadczenia powołując się na swój interes prawny, organ musi przed wydaniem zaświadczenia ustalić, czy osoba ubiegająca się rzeczywiście ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Stosownie do art. 217 § 3 k.p.a. zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni. Natomiast zgodnie z art. 219 k.p.a. odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W zakreślonym w cyt. przepisem siedmiodniowym terminie Dyrektor AŚ nie wydał ani zaświadczenia zgodnie z żądaniem strony ani postanowienia o odmowie jego wydania, wobec czego strona wystąpiła ze skargą na bezczynność organu. Należy jednak zauważyć, że stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia. Z akt nie wynika, aby strona z tego prawa skorzystała. [...] r. wystąpiła z wnioskiem o wydanie zaświadczenia. [...] r. została ustnie poinformowana przez wychowawcę o odmowie wydania zaświadczenia a [...] r. złożyła skargę na bezczynność Dyrektora AŚ w S. Zgodnie z art. 52 p.p.s.a.: § 1. Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. § 2. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Po myśli art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Z powyższego wynika, że jeżeli skarżący nie wniesie odwołania, zażalenia lub ponaglenia do organu II instancji i od razu zaskarży do sądu administracyjnego decyzję, postanowienie, przewlekłość lub bezczynność organu, to skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. Mając to na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego w sprawie z urzędu pełnomocnika skarżącego zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.