III SAB/Gl 161/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. M. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie braku wydania wnioskowanego dokumentu postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 26 marca 2025 r. A. M. (dalej zwana: "skarżącą") złożyła skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie niedoręczenia jej dokumentu fiskalnego potwierdzającego faktyczne zadysponowanie kwoty 28.047,89 zł, czyli dokonanie faktycznego przelewu zgodnie z deklaracją. W treści skargi skarżąca zażądała doręczenia jej dokumentów potwierdzających faktyczne dokonanie przelewów kwot należnych jej pieniędzy, które zostały "potrącone" z jej emerytury. Zażądała również odszkodowania wraz z odsetkami i zadośćuczynienia z nawiązką za sumę niewypłaconych, a "potrąconych" kwot w wysokości 28.047,89 zł za okres od marca 2023 r. do marca (włącznie) 2025 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie stwierdzając, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi w której skarżąca domaga się odszkodowana wraz z odsetkami, a także zadośćuczynienia z tytułu niewypłaconych świadczeń emerytalnych w wysokości 28.047,89 zł za okres od marca 2023 r. do marca 2025 r. Organ rentowy wskazał, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia komorniczego, wobec czego nie ponosi on odpowiedzialności za realizację potraceń. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 881 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm. – dalej "k.p.c."), organ rentowy, jako dłużnik zajętej wierzytelności, był zobowiązany do przekazywania zajętej części świadczenia bezpośrednio organowi egzekucyjnemu – aż do pełnego pokrycia należności określonych w tytule wykonawczych, dlatego nie miał podstaw prawnych do wypłaty zajętych kwot skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że po złożeniu skargi Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Skarga jest niedopuszczalna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że właściwość sądów administracyjnych nie została określona za pomocą klauzuli generalnej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach ściśle przez ustawę określonych, zaś skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna jedynie w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego. Przedmiotem wniesionej skargi jest bezczynność organu w zakresie odszkodowania, zadośćuczynienia oraz odsetek za kwoty niewypłaconych świadczeń emerytalnych, które zostały przekazane organowi egzekucyjnemu w związku z prowadzonym postępowaniem komorniczym. Ustawą regulującą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ustawa z dnia 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024, poz. 497 – dalej "u.s.u.s."). Stosownie do brzmienia art. 83 ust. 1 tej ustawy Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidulanych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (ust. 2). Art. 4778 § 1 k.p.c. stanowi, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Wyjątkiem jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zgodnie z którym "od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego". Na podstawie tej regulacji wyszczególnione kategorie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do kognicji sądów administracyjnych a nie powszechnych. Z uwagi na cywilnoprawny charakter roszczeń objętych skargą na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie żądania zapłaty odszkodowania, zadośćuczynienia i odsetek – skarga w tym zakresie nie podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne są właściwe w sprawach skarg na bezczynność organów jedynie w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego przepisu, czyli aktów wydawanych w sprawach administracyjnych. Opisany w skardze stan faktyczny dotyczy sprawy, w której wyłączono sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że przedmiotowa skarga, jako nie podlegająca właściwości sądu administracyjnego, podlega odrzuceniu i na mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.