III SAB/Gl 20/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, dla których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia odrzucić skargę. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Okręgowy w K. przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę A.B. w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Z akt sądowych wynika, że skarżąca w dniu [...]r. wystąpiła do Sądu Okręgowego w K. ze skargą na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., Inspektorat J., (określając swoje pismo jako "odwołanie"), powołała się na art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; powoływana dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). W uzasadnieniu wskazała, że jej wnioski złożone w dniu [...]r. o udzielenie ulg w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy za okres od lipca 2000 r. do lutego 2004 r. nie zostały rozpoznane. Podniosła, że ZUS powiadomił ją pismem z dnia [...] r. o braku wszczęcia postępowania w tej sprawie. W jej ocenie postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu [...]r. w dniu wpływu wniosków do organu, dlatego też powinno być załatwione stosownym aktem wydanym w trybie art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na "odwołanie" ZUS wniósł o jego oddalenie. Poinformował, że po uprzednim wezwaniu pełnomocnika strony do uzupełnienia wniosku i bezskutecznym upływie terminu do jego uzupełnienia pismem z dnia [...]r. zawiadomił pełnomocnika o braku możliwości wszczęcia postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako p.p.s.a.) stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć taką sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należą sprawy umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Analogiczne unormowanie znajduje się także w art. 180 k.p.a. stanowiącym, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określają trybu, w jakim strona postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych może domagać się wydania decyzji w sprawie z zakresu umorzenia należności z tytułu składek w przypadku, gdy organ zwleka z wydaniem takiej decyzji. Nie określa też terminów załatwienia spraw. Zdaniem Sądu w sprawach tego rodzaju nie ma bowiem zastosowania art. 83 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego, przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia wydania wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Wniosek o umorzenie nie mieści ani w kategorii wniosków o świadczenie, ani też nie może być uznany za roszczenie. Przede wszystkim jednakże art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza z kompetencji odwoławczej sądów powszechnych decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu wyłączenie to obejmuje również bezczynność organu w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy zastosowanie mają w takim przypadku zarówno przepisy k.p.a. dotyczące terminów załatwiania spraw (art. 35 i art. 36), jak i sposobu postępowania w przypadku, gdy organ mimo upływu tych terminów nie podejmuje rozstrzygnięcia, do jakiego jest zobowiązany (art. 37). Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym art. 35 k.p.a. strona może wnieść zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem pozostającym w bezczynności. Organ ten, uznając zażalenie za zasadne, wyznacza organowi rozpoznającemu sprawę dodatkowy termin jej załatwienia oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby także podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwienia spraw w przyszłości (art. 37 § 2 k.p.a.). Zażalenie, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. należy do środków zaskarżenia wymienionych w art. 52 § 2 p.p.s.a. Jeżeli zatem strona podjęła określone w art. 37 § 1 k.p.a. działania zmierzające do uzyskania rozstrzygnięcia, to znaczy wystąpiła z zażaleniem do organu wyższego stopnia, a organ ten ustosunkował się do tego wystąpienia albo też organ zobowiązany do załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie nie dochował tego terminu, wówczas stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu, który zobowiązany był do rozpatrzenia sprawy. W myśl art. 66 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto Warszawa. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu [...]r. skarżąca działając przez pełnomocnika złożyła wnioski o udzielenie ulg w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy za okres od lipca 2000 r. do lutego 2004 r. ZUS pismem z dnia [...]r. zawiadomił pełnomocnika o braku możliwości wszczęcia postępowania w sprawie. W dniu [...] r. wystąpiła do Sądu Okręgowego w K. ze skargą (odwołaniem) na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., Inspektorat J. Okoliczności te nie wskazują, aby Skarżąca składała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zażalenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Uznać zatem należało, że Skarżąca nie wyczerpała środków zaskarżenia, co jest warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu. Niespełnienie przez Skarżącej warunku określonego w art. 52 § 1 p.p.s.a. skutkowało odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej, na podstawie art. 58 § 1 pkt 7 p.p.s.a.