III SAB/Gl 201/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w T. w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 3.09. 2021 r. R. S. – dalej skarżący, przebywający w Areszcie Śledczym w T., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w T. – dalej Dyrektor, w sprawie wydania zaświadczenia [...]. Skarżący domaga się stwierdzenia, że Dyrektor znajduje się w bezczynności wobec jego prośby z 17.08.2020 r. o wydanie zaświadczenia; zasądzenia od Dyrektora na jego rzecz kwoty 5 000 zł. zgodnie z art. 139 § 2 p.p.s.a.; nałożenia na Dyrektora grzywny w maksymalnej wysokości określonej przepisami p.p.s.a.; zwolnienia skarżącego od opłat i kosztów sądowych, ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zasadzenia od Dyrektora na rzecz skarżącego zwrotu kosztów poniesionych w sprawie w tym kosztów rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem. W uzasadnieniu skarżący podnosi, że w dniu 17.08.2020 r. zwrócił się z prośbą o wydanie zaświadczenia w dziewięciu egzemplarzach potrzebnych do przesłania na żądanie sądów. Pismem z dnia 21.08.2020 r. znak [...] Dyrektor wydał zaświadczenie w dwóch egzemplarzach twierdząc, że o kopie powinienem się skarżący zwrócić do pełnomocnika lub rodziny. W dniu 25.08.2020 r. skarżący złożył ponaglenie zgodnie z art. 37 k.p.a. Wobec tego, że nie otrzymał zaświadczenia ani postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia wniósł skargę na bezczynność. W odpowiedzi na skargę Dyrektor przyznał, że skarżący 17.08.2020 r. złożył prośbę o wydanie zaświadczenia w dziewięciu egzemplarzach potwierdzających m.in. początek i koniec kary, stan konta depozytowego, otrzymane środki finansowe za okres ostatnich 3 miesięcy, depozyt wartościowy. W dniu 20.08.2020 r. wydane mu zostały dwa egzemplarze zaświadczenia, odnoszące się do wszystkich wnioskowanych kwestii. Natomiast niezadowolony z ilości otrzymanych egzemplarzy zaświadczenia skarżący wywiódł skargę. Zdaniem Dyrektora skarga jest bezzasadna, wobec czego wnosi o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Według niego w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy k.p.a. – wbrew twierdzeniom skarżącego. Odbywa on karę pozbawienia wolności, w związku z czym stosować należy przepisy kodeksu karnego wykonawczego oraz rozporządzeń wykonawczych, a w zwłaszcza rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.08.2013 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 647). W szczególności wykorzystany ma być art. 6 k.k.w. Dyrektor podniósł także, że pomiędzy jednostką organizacyjną Służby Więziennej a skazanym nie istnieje stosunek administracyjnoprawny. W konsekwencji nie mogą znaleźć zastosowania przepisy k.p.a., na które powołuje się skarżący. W piśmie procesowym z 21.10.2020 r. skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora. Jego zdaniem Dyrektor wydaje zaświadczenie w oparciu o 217 k.p.a. Jest zobowiązany wydać postanowienie w sprawie odmowy wydania zaświadczenia w przypadku odmowy jego wydania. Na poparcie swojego stanowiska wskazał orzeczenia sądów administracyjnych. Skarżący dodatkowo podniósł, że wobec nie otrzymania zaświadczenia nie był w stanie udowodnić przed sądami dlaczego nie może przedłożyć żądanych dokumentów wymaganych do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się niedopuszczalna i jako taka podlegała odrzuceniu. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1-9 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r.-Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV (udział prokuratora), V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa oraz postepowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sąd zauważa, że wydawanie zaświadczeń uregulowane jest w dziale VII kpa (art. 217-220). Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Rolą sądu administracyjnego jest więc uprzednie zbadanie każdej z wniesionych skarg pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych, będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny kwestionowanego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Skarga wniesiona na akty lub czynności, które nie podlegają kontroli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy. (Postanowienie WSA w Olsztynie z 3.08.2021 r., II SAB/Ol 87/21, LEX nr 3210239) Niezależnie wymaga podkreślenia, że powyższe regulacje stanowią określenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych i wynikają z przepisów art. 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP. Zgodnie z Konstytucją RP, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Przy czym zasadą jest, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Oznacza to, że ustrojodawca ustanowił generalne domniemanie właściwości sądownictwa powszechnego w rozstrzyganiu wszelkich spraw z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wyjątkiem są natomiast sprawy, które ustawowo zostały zastrzeżone do właściwości innych sądów - w tym sądów administracyjnych. Tym samym, kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne, czy ich brak, wskazane w ustawie. (postanowienie WSA w Olsztynie z 12.10.2021 r., II SAB/Ol 126/21, LEX 3241704) Przedmiotowa skarga nie mieści się w żadnej z wymienionych w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. kategorii czynności, a zatem nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Z treści skargi i statusu skarżącego - który przebywa w Areszcie Śledczym w T. - wynika, że skarżący jest niezadowolony ze sposobu wykonywania czynności przez administrację zakładu karnego. Chodzi o to, że nie otrzymał na złożony 17.08.2020 r. wniosek oznaczonej przez siebie liczby egzemplarzy zaświadczenia. W ocenie Sądu, powyższa sprawa nie podlega rozpoznaniu w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie do regulacji art. 1 § 1 ustawy z 6.06.1997 r. Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 93) – dalej k.k.w. wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się, co do zasady, według przepisów tej ustawy. Natomiast według art. 6 § 2 k.k.w. skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany, składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w niej żądań w stopniu umożliwiającym jej rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów. Niezależenie, składanie wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich, w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich zostało uznane na gruncie art. 102 pkt 10 k.k.w. jako prawo skazanego. Sposób załatwiania wniosków, skarg i próśb skazanych został określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.08.2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 647) – dalej rozporządzenie. Wymieniony akt normatywny kompleksowo reguluje kwestie związane z załatwianiem wniosków, skarg i próśb przez organy właściwe do ich rozpoznania, w szczególności poprzez określenie terminów ich załatwiania, stosowanego trybu, organów właściwych w tych sprawach oraz organów sprawujących nadzór nad jednostką, do której skierowano skargę. Z tego względu uzasadnionym będzie przyjęcie, że rozporządzenie jest aktem prawnym szczególnym wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego z zakresu załatwiania spraw skarg i wniosków składanych przez osoby osadzone w zakładach karnych i aresztach śledczych. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skazany może także, na podstawie art. 7 § 1 k.k.w., zaskarżyć do sądu decyzje organów postępowania wykonawczego, wymienionych w art. 2 pkt 3 - 6 i 10 k.k.w., w tym decyzje dyrektora zakładu karnego. Właściwym do rozpoznania skargi - co wynika z art. 7 § 2 k.k.w. – jest właściwy sąd powszechny. Rozpatrując przedmiotową sprawę nie sposób nie odnieść się do regulacji § 6 rozporządzenia. Wynika z niego, że kierownik jednostki organizacyjnej załatwia, z uwzględnieniem zasad określonych w § 3-5, skargi skierowane w szczególności do sądów, prokuratur oraz innych organów władzy publicznej, instytucji albo organizacji społecznych, jeżeli zostały mu przekazane przez adresatów. O sposobie załatwienia przekazanych skarg zawiadamia się adresatów, do których skargi były skierowane, jeżeli zażądają takiego zawiadomienia. Na żądanie organów uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów do załatwiania skarg w sprawach osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, kierownik jednostki organizacyjnej udziela tym organom wyjaśnień i informacji niezbędnych do załatwienia skarg, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz przepisów o ochronie danych osobowych. Wymienione przepisy stosuje się odpowiednio do próśb i wniosków. Wnioski, skargi i prośby, które nie wymagają zebrania dowodów, informacji lub przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz zbadania akt - jak stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia - powinny być załatwione bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni. Zauważyć przy tym trzeba, że pomimo że z treści art. 6 § 2 i art. 7 § 1 k.k.w. ani z przepisów powołanego wyżej rozporządzenia nie wynika ograniczenie prawa skazanego do występowania ze skargami i wnioskami na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, to jednak nie otwiera to drogi przed sądem administracyjnym dla kontroli przewlekłości działania organu w sprawach uregulowanych przepisami działu VII k.p.a. (por. postanowienie WSA w Warszawie z 8.12.2015 r. IV SAB/Wa 478/15, LEX 1956079; postanowienie WSA w Bydgoszczy z 28.12.2010, II SA/Bd 1292/10, LEX 767268, postanowienie WSA w Poznaniu, z 11.07.2013 r., II SAB/Po 59/13, LEX nr 1345596; postanowienie WSA w Rzeszowie z 11.02.2015 r., II SAB/Rz 12/15, LEX nr 1775748; postanowienie SA we Wrocławiu z 31.08.2007 r., II AKzw 607/07, OSA z 2008 nr 9 poz.44, LEX 363749; K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Wolters Kluwer 2014, uwagi 16, 17). W niniejszej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił nie tyle postępowanie Dyrektora związane z wydaniem zaświadczenia, ile sposób załatwienia sprawy, który w ocenie skarżącego narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W tej kwestii Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje wskazanego rozporządzenia. Skarga w istocie dotyczy bowiem sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora i załatwienia wniosku skarżącego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach skarg na przewlekłość postępowania organów administracji penitencjarnej uregulowanego wskazanym wyżej rozporządzeniem. Zarzucana przez skarżącego bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego nie dotyczy sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. Mając powyższe na względzie należało stwierdzić, że żaden przepis prawa nie przewiduje, aby czynności organów postępowania wykonawczego dokonywane były poprzez wydawanie aktów o charakterze administracyjnym, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. Także żaden z powołanych wyżej przepisów k.k.w. nie stanowi o stosowaniu, w zakresie regulowanym rozporządzeniem przepisów k.p.a. Jest to zwłaszcza istotne z punktu widzenia regulacji art. 1 § 2 k.k.w. do postępowania w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Tym samym brak jest podstaw do prowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku, jakiego dotyczy skarga. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.